ରାଜାଙ୍କୁ ଭାରତ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆମେ ଏଠାରେ ରାତିଟିକି ବହୁତ ସୁଖରେ କାଟିଲୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦର ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ନୌକାଚାଳକମାନେ ଅନେକ ନୌକା ନେଇ ଆମକୁ ଗଙ୍ଗା ଅପାରେ ପହଞ୍ଚାଇଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ଭାରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଗୁହା ତୁରନ୍ତ ସହରକୁ ଫେରି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉଠ, ଜାଗ, ତୁମେ ସବୁ ସଦା ଶୁଭ ହେଉ। ସମସ୍ତ ନୌକା ଏକଠି କର; ଆମେ ସେନାକୁ ପାର କରିବାକୁ ଯିବା।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଚାରିପଟେଠାରୁ ପାଞ୍ଚଶ ନୌକା ଏକଠି କଲେ। କିଛି ନୌକାରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ବଡ଼ ଘଣ୍ଟା, ଝଣ୍ଡା, ପତାକା, ପାଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଗଠନ ଥିଲା। ତାପରେ ଗୁହା ଏକ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସଜାଯାଇଥିବା, ଫିକା କମ୍ବଳ ଢାକା, ଶୁଭ ଢ଼ୋଳ ରବି, ଶୋଭାମାନ ନୌକା ଆଣିଲେ। ଏହି ନୌକାରେ ଭାରତ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବସିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଳାମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ପୁରୋହିତ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ, ଗାଡ଼ି ଓ ଦୋକାନ ସହିତ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଶିବିର ଲାଗି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ, ଜିନିଷପତ୍ର ବହିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଗଲା। ପତାକା ଲାଗିଥିବା ଏହି ନୌକାମାନେ ନୌକାଚାଳକମାନେ ନିଜେ ଚଲାଇ, ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପାର କରାଇଲେ। କେତେକ ନୌକାରେ ମହିଳାମାନେ, କେତେକରେ ଘୋଡ଼ା, ଆଉ କେତେକରେ ବଡ଼ ଧନ ଓ ଯାନ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ପାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତେବେ ନୌକାଚାଳକମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ହାତୀମାନେ ବିଜୟ ପତାକା ଲଗାଇ, ଚାଳକମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଝଣ୍ଡା ସହିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କେହି ନୌକାରେ, କେହି ବେଳିରେ, କେହି ଜଳଘଟିକା ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କେହି ହାତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସେନା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରୟାଗ ର ଅତି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେନାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମହାନ ଆତ୍ମା ଭାରତ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ମହାପୁଣ୍ୟଶୀଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଓ ଶୋଭାମାନ କୁଟିର ତଳି ଗଛ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଏହିଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଏଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାନବ୍ବେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ସେନାକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ଭାରତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାରତ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ରଖି, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୂର୍ବରୁ ପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନେଇ ପଦଯାତ୍ରା କଲେ। ଭାରତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଗରେ ରଖି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାତ୍ମା ଭାରଦ୍ୱାଜ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ଅଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସେ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଶୁଭ କ୍ରମରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଓ ପରିବାରର କୁସଳକ୍ଷେମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣି, ସେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ ନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଭାରତ ତାଙ୍କ ଶରୀର, ଅଗ୍ନି, ଗଛ, ଶିଷ୍ୟ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏଭଳି ସମ୍ମତି ପ୍ରଦାନ କରି, ମହାତ୍ମା ଭାରଦ୍ୱାଜ ଭାରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ରାମ ପ୍ରତି ଘନିଷ୍ଠ ସ୍ନେହ ଥିଲା। ଏବେ ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବାବେଳେ କେଉଁ କାମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା କହ, ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତିତ।” ସେ କହିଲେ, “କୌଶଲ୍ୟା ଯିଏ ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଭାଇ ଓ ପତ୍ନୀ ସହ ବହୁଦିନ ଧରି ଅରଣ୍ୟରେ ନିବାସ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପିତା ଯିଏ ନାରୀକୁ ବଶ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଏଠାରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ତ ଦୟାହୀନ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହ ଅବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁତୁ?” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଚକିତ, ଅଞ୍ଜଳି ଭରା ଲୁହରେ କହିଲେ, “ପୂଜ୍ୟ ମହାନୁଭାବ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏପରି ଭାବନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ। ମୋପରେ ଦୋଷ ନ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏପରି କଥା ମୋତେ ନ କହନ୍ତୁ। ମୋ ମାତା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ଚାହିଁ ନାହିଁ, ମୋତେ ତାହା ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ। ମୁଁ ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଆଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ମୋ ଅବସ୍ଥା ବୁଝି ଦୟା କରନ୍ତୁ, ରାମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ, ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ସୁମୂଖ ଭାବରେ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠା ତୁମ ଉଚିତ ଆଚରଣ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ମାନ, ନିୟମ ଓ ଧର୍ମପଥ ଅନୁସରଣ। ଏହି ଭାବନା ତୁମ ମନରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମ ଯଶ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଜାଣେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ବସୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଆସନ୍ତାକାଲି ଏଠାରୁ ବିଶ୍ରାମ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବେ। ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍।” ଏଭଳି ଭାରତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଶୁଭ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।