ଗୁହାଙ୍କର ସ୍ନେହମୟ ଉପସ୍ଥାପିତ କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ଭରତ ଆଦର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ରାଜା, ଆମର ରାତି ସୁବିଧାଜନକ ଥିଲା, ଆପଣଙ୍କର ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଆମେ ପାଇଛୁ। ଏବେ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ନୌକାଚାଳକମାନେ ଅନେକ ନୌକା ନେଇ ଆମକୁ ଗଙ୍ଗା ପାର କରାନ୍ତୁ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଗୁହା ତ୍ୱରିତ ନଗରକୁ ଯାଇ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉଠ, ଜାଗ, ସଦା ଶୁଭ ହେଉ। ସମସ୍ତେ ନୌକାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କର; ଆମେ ସେନାକୁ ପାର କରିବାକୁ ଯିବା।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ପାଞ୍ଚ ଶତ ନୌକା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକଠା କଲେ। କିଛି ନୌକା ଶ୍ୱାସ୍ତିକ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ବଡ଼ ଘଣ୍ଟା, ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସୁଶୋଭିତ, ପତାକା ଓ ପତଙ୍ଗା ସହିତ ମଜବୁତ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ତାପରେ ଗୁହା ଏକ ଶ୍ୱାସ୍ତିକ ଚିହ୍ନିତ, ହଳଦିଆ କମ୍ବଳ ଢାଙ୍କା, ଶୁଭ ଢୋଳ ଧ୍ୱନିତ, ଅତି ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୌକା ଆଣିଲେ। ଏହି ନୌକାରେ ଭରତ ଓ ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବସିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଳାମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ପୁରୋହିତ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାପରେ ରାଜମହିଳାମାନେ, ଗାଡ଼ି ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ପଛୁଆଇଲେ। ସେମାନେ ଶିବିରକୁ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇ, ନଦୀ ପାର୍ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମ୍ପତ୍ତି ବୋହିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଝଣ୍ଡା ଲାଗିଥିବା ନୌକାଗୁଡ଼ିକୁ ନୌକାଚାଳକମାନେ ନିଜେ ଚଳାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ପାର କରାଇଲେ। କିଛି ନୌକାରେ ମହିଳାମାନେ, କିଛିରେ ଘୋଡ଼ା, ଆଉ କିଛିରେ ବଡ଼ ଧନ ଓ ଭାରି ଗାଡ଼ି ନେଇ ଯାଉଥିଲେ। ପାର ହୋଇ ଲୋକମାନେ ଉତରିଗଲାପରେ, ନୌକାଚାଳକ ଓ ତାଙ୍କ ପରିଜନମାନେ ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ। ବିଜୟ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ହାତୀମାନେ ଚାଳକଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ନଦୀ ପାର୍ ହେଲେ, ଏବଂ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କିଏ ନୌକାରେ, କିଏ ବେଣ୍ଟାରେ, କିଏ ଘଡ଼ା ଧରି, କିଏ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପହଁଚି ନଦୀ ପାର୍ ହେଲେ। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସେନା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଗଙ୍ଗା ପାର୍ ହୋଇ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରୟାଗର ସୁନ୍ଦର ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେନାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏବଂ ଉଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମହାତ୍ମା ଭରତ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କୁଟିର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଉନାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭରତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ଆଗରେ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ରଘୁବଂଶୀ ଭରତ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଆହୁରି ଆଞ୍ଜଳି ଓ ଆର୍ଘ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ସମ୍ମାନ ଓ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଫଳ ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପରିବାରର ଖେମ ଖବର ନିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଜାଣି, ସେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ସେନା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ମିତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ତାହା ପଚାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେନି। ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଭରତ ମୁନିଙ୍କ ଶରୀର, ଅଗ୍ନି, ବୃକ୍ଷ, ଶିଷ୍ୟ, ଜନ୍ତୁ-ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରି, ରାଘବ ପ୍ରତି ସ୍ନେହବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ, ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତିତ।” “କୌଶଲ୍ୟା ଏମିତି ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦାତା, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବନବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସେ, ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଯିଏ ଜନାନୀ ପ୍ରଭାବିତ ଥିଲେ, ଏଠାରେ ଚୌଦ ଡ଼ିଁ ବନବାସ କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହ ଅନାୟାସରେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି?” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଦୁଃଖରେ ନୟନ ଜଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ, କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ୍ ହୋଇ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବି ଯଦି ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବିଥିବେ; ମୋ ଉପରେ ଅପରାଧ ନ ଧରନ୍ତୁ, ମୋତେ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋ ମାତା ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଚାହୁଁନି, ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେନି, ଏବଂ ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିନି। ମୁଁ ସେ ପୁରୁଷସିଂହ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ, ତାଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆଣିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଆପଣ ମୋ ଅବସ୍ଥା ବିବେଚନା କରି, କୃପା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି ମହୀପତି ରାମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ପୂଜ୍ୟ ମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ଭରତଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ—“ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ପୁରୁଷସିଂହ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର, ନିୟମ ଓ ଧର୍ମାନୁସରଣ ତୁମର ଉଚିତ ଚରିତ୍ର। ଏହି ଗୁଣ ତୁମେ ମନରେ ଅଟୁଟ ରଖ, ତୁମ ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଜାଣେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ବିଶାଳ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଛନ୍ତି।