ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଦେବଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ ମାନବ ଛାଡ଼ି ସବୁ ପ୍ରଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ହୀନ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲା। ତେବେ, ମାନବ ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ଅବହେଳା କରିଥିଲା, ଯାହାର କାରଣରୁ ତାହାର ଗର୍ବ ଦୃଢ ହେଲା। ତାହାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନସ୍ତ କରିବା ଓ ମହିଳାମାନେ ଚୁରାଇବାରେ ସମର୍ଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ମାନବଙ୍କର ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଏହି ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ତେବେ ସେ ରାଜା ଦଶରଥକୁ ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବେ ଚୟନ କରିଲେ। ସେ ବେଳେ, ଦଶରଥ ଗରିବ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଗ୍ରନ୍ଥିକାରୀ ସହ ମତାମତ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ବଡ଼ ଋଷିମାନଙ୍କ ଗୌରବରେ, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଲୁଚିଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ଅପର ଅଦ୍ଭୁତ ଚାମକ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀରତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲାଲ ଶାରୀ ପିନଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଲାଲ, ଡୁମ୍ ମାନେ ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶରୀରର କେଶ ଓ ଦାଡି ଚମକିଥିଲା, ଓ ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ବତୀ ମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବାରେ ଛାୟା କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେବୀ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାଲାବର ମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ଦେବୀ ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା। ରାଜା ଦଶରଥ ହାତରେ ହସ୍ତ ବନ୍ଧନ କରି, ସେହି ଦେବୀକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ। ସେ ବୋଲିଲେ, “ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ ସ୍ୱାଗତ କରୁଛୁ! ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?” ସେ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କର ଦେଖାରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏହି ଦେବୀ ପାୟସ ପାଇଛ। ଏହା ତୁମର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଶୁଭ, ତଥା ଆରୋଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବ।” ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ସେହି ସୁନା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଣୀ କୌସଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲା, ଓ ସେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲେ। ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପାୟସ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରିକି ଗରିବ ଲୋକ ଧନ ମିଳିଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ କୌସଳ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ କୌସଳ୍ୟା, ଏହି ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ପାଇବାକୁ।” ତାଙ୍କର ପ୍ରେମରେ, ସେ କୌସଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଅଧା ପାୟସ ଦେଲେ, ଓ ସେହି ଅଧାକୁ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାହାର ପରେ, ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଧାକୁ କୈକେଇଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ପାୟସ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ସେହି ମହିଳାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚାମକ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ୟ ସमान ହେଲା। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, “ସତ୍ୟ ଓ ବୀର ରାଜା ପାଇଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଯୋଗୀ ସୃଷ୍ଟି କର।” ସେ ସହଯୋଗୀମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ଦେବଗଣ ତାଙ୍କର ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନମାନେ ଉପଜନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମୟର ସାଥୀ ହେବାରେ ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏହି କଥାରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଦୟାରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିଲେ।