ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ଯେତେବେଳେ ଭାରତଙ୍କୁ ଗୁହା କହିଥିଲେ, ସେହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ ଭାରତ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଯୁକ୍ତିସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୋ ପ୍ରିୟ ଗୁହା, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; କାରଣ, ମୋ ସେନାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଏକା ଇଚ୍ଛା କରିଛ।" ଏପରେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାରତ ପୁନି ଗୁହାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ—"ଗୁହା, ମୁଁ କେଉଁ ପଥରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବହୁତ ଘନ ଓ ଗଙ୍ଗା ତଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ କଥା ଶୁଣି, ଅରଣ୍ୟର ପଥ ଜଣା ଗୁହା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—"ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଆମ ସେବକମାନେ ତୁମ ସହ ଯିବେ; ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯିବି, ମହାନ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଭାରତ।" କିନ୍ତୁ ଗୁହା ଆଉ କହିଲେ—"ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ନିଷ୍ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି ଅପକାମନା ନେଇ ଯାଉନାହ, ତୁମ ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ଦେଖି ମୋ ମନେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏପରି ଅପଶୁଭ ଦିନ କେବେ ନ ଆସୁ; ତୁମେ ମୋପରି ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରାଘବ ମୋ ବଡ଼ ଭାଇ, ମୋ ପିତା ସମାନ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉଛି, ଏହା ଛଡା ଆଉ କିଛି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ—ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଗୁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଧନ୍ୟ ତୁମେ, ଏପରି ଲୋକ ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ଅସହଜ ଭାବେ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ତୁମ ଯଶ ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ଲୋକରେ ଚଳିବ, କାରଣ ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ପଡିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଛ।" ଏପରି ଭାବେ ଗୁହା ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ କଥା ହେଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା ଏବଂ ରାତି ଆସିଗଲା। ଗୁହା ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ପୁନି ନିଜ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ସେ ଅପାତ୍ର ଥିଲେ। ଭିତରୁ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ରାଘବଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲା, ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଷ୍କ ଗଛକୁ ଜଳାଇଦେଇଥାଏ। ଦୁଃଖର ତାପରୁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଘମ ବେହିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ତାପିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବରଫ ଗଳିଯାଏ। ମନର ପର୍ବତ ଗୁହା, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଙ୍କ ଧାତୁ, ନିରାଶ ଚିନ୍ତାର ଅନେକ ଗଛମାନେ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିର ଶିଖର—ଏପରି ଭାବରେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଅବସାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ, ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଅପତିତ, ହୃଦୟ ତାପରେ ଦୁଃଖିତ, ଝୁଣ୍ଡରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଏକ ବୃଷଭ ପରି ଶାନ୍ତି ନାପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁହା ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଭାରତଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘଜ୍ୱଳିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ବଡ଼ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ ଗୁହା, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଭାରତଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅପାର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲି, ଯିଏ ଚେତନାଶୀଳ, ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରି ଭାଇଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାରେ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିଲେ।" "ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଶୟ୍ୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କର। ଏହି ସମସ୍ତେ କଷ୍ଟ ସହିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ; ଆମେ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପାଳି ଦେଖିବା।" "ପୃଥିବୀରେ ରାମ ଛଡ଼ି ଆଉ କେହି ମୋ ପାଇଁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି। ରାମଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ମହାନ ଯଶ, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଆଶା କରେ।" "ତେଣୁ, ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ଶୀତା ସହିତ ଶୟନ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ରାମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କିଛି ମୋର ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ; ଚାରି ଭାଗର ସେନା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଲଢ଼ି ପାରିବା।" "ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଇଗଲୁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେମିତି ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ଜୀବନ କିମ୍ବା ସୁଖ ଲଭିପାରିବି, ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଶୀତା ସହିତ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି?" "ଯିଏକି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଇ ରାମ ଏବେ ଶୀତା ସହିତ ଘାସ ଉପରେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଦଶରଥ ସମାନ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ କଷ୍ଟରେ ଲାଭ କରାଯାଇଥିଲେ।" "ତାଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇ, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମି ଶୀଘ୍ର ହିଁ ବିଧବା ହେଉ। ରାଜପାଳିସର ନାରୀମାନେ, କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଚିତ୍କାର କରିବା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ରାଜମହଳ ଶାନ୍ତ।" "କୌଶଳ୍ୟା, ରାଜା, କିମ୍ବା ମୋ ମାତୃ ଏ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରିବେ ବୋଲି ମୁଁ ଆଶା କରୁନାହିଁ। ମୋ ମାତୃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅବଶ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଶୋକରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।" ଏପରି ଭାବରେ ଗୁହା ଏବଂ ଭାରତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା, ଏବଂ ରାତିର ନିରବତା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।