ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୃଦୟରେ ଭରତ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, “ଗୁହା ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ଅନୁମତି ପାଇ ଗୁହା, ନିଜ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଏଠି ଏକ ବସତି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ବିଞ୍ଚିତ ହୋଇଛୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣାଉଛୁ—ନିଜ ସେବକମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ। ନିଷାଦମାନେ ନେଇଥିବା ମୂଳ ଓ ଫଳ, ତରଳ ଓ ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ଏବଂ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ବହୁଳ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ। ଆଶା କରେ ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଏଠି ଖାଇ ଏଇ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିବେ; ଆମେ ତାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରି ସମ୍ମାନିତ କରିବା ପରେ, କାଲି ଆପଣ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବେ।” ଏଭଳି ଘଟଣା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମହାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ମିତ୍ର ହେବାରୁ ଏପରି ମହାସେନାକୁ ଆଦର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହୋଇଛି। ଏବେ ଗୁହା, ଏହି ଘନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଗଙ୍ଗା ତଟ ଦୁର୍ଗମ; କୌଣସି ପଥରେ ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଗୁହା ଜଞ୍ଜଳ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଜଣା ଥିବା ଦେଖି ବିନୟରେ କହିଲେ, “ମୋ ସେବକମାନେ ଧନୁଷବାଣ ନେଇ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବି। କିନ୍ତୁ ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଆପଣ ନିଷ୍ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଛନ୍ତି କି? ଏହା ଦେଖି ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି।” ଭରତ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏପରି ଅଶୁଭ ସମୟ କେବେ ଆସିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରାଘବ ମୋର ଭାଇ, ପିତା ସମାନ। ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ନେବାକୁ ଯାଉଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଗୁହା, ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୁହା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁନି କହିଲେ, “ଧନ୍ୟ ତୁମେ; ଏପରି ଅଯତ୍ନରେ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ତୁମ ପରି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ରାମ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।” ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ହରାଇଲା, ରାତି ଆସିଗଲା। ଗୁହା ସେନାକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହ ନିଜ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିବେଳେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳା ଦୁଃଖ ଆସିଗଲା; ତାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ, ଦୁଃଖ ଅଗ୍ନିରେ ଶରୀର ଘମେ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଲା, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ବରଫ ଗଳେ। ଧ୍ୟାନପର୍ବତ ଗୁହା, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଳ, ଅନେକ ଦୁଃଖିତ ଚେତନା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିର ଶିଖର—ଏହି ଭାବରେ ଭରତ ଅତିବେଶ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାର ଅସୀମ ଭାରରେ ପିସିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲା, ହୃଦୟ ଜ୍ୱରରେ ଅଶାନ୍ତ, ମଣ୍ଡା ଥିବା ବଳଦ ପରି ଏକାକୀ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଗୁହା, ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ, ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଶାନ୍ତନା ଦେଲେ। ପରେ ଗୁହା ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅପାର ଗୁଣ ଓ ନିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେ ରାତି ଭରି ଜାଗିଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ଧନୁଷବାଣ ନେଇ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, ‘ପ୍ରିୟ, ଏଠି ତୁମ ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ ଶଯ୍ୟା ତିଆରି; ଆନନ୍ଦରେ ଏଉଁପରି ବିଶ୍ରାମ କର। ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ କଷ୍ଟ ସହିବାର ଅଭ୍ୟାସୀ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସୁବିଧାର ଯୋଗ୍ୟ। ଆମେ ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଜାଗିବା। ପୃଥିବୀରେ ରାମ ଠାରୁ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ; ଏହି କଥା ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ମୁଁ ଲୋକରେ କୀର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଭ ଧନ ଆଶା କରେ। ଏହିପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧନୁଷ ହାତରେ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ କିଛି ମୋତେ ଅଜଣା ନୁହେଁ; ଚାରି ଭାଗର ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ମୁହଁ ଦେଇପାରିବା। ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ହେଲୁ। କିନ୍ତୁ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୂମିରେ ସୀତା ସହ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ମୁଁ କିପରି ଶୟନ କରିପାରିବି, କିମ୍ବା ଜୀବନ ବା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବି?” ଏଭଳି ଗୁହା ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅପାର ଭକ୍ତି, ଶୂରତା ଓ ଭାଇ ପ୍ରତି ତ୍ୟାଗର କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ, ଏବଂ ରାତି ଧୀରେ ଏଗିଯିବାରେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।