ଭାରତ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସେନା ଆଜି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ। ଏପରି କଥା କହି, ନିଷାଦମୁଖ୍ୟ ଗୁହା ମାଛ, ମାଂସ ଓ ମଧୁ ଭେଟିକି ଭାରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚତୁର ଓ ନୀତିଜ୍ଞ ସୁମନ୍ତ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ—“ଏହି ଗୁହା, ଏକ ହଜାର ପରିବାରବଲୀ ସହିତ, ଡଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିବା, ବୟସରେ ବଡ଼, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର।” ସେଠାରୁ ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ନିଷାଦମୁଖ୍ୟ ଗୁହା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁନ୍ତୁ, କାରଣ ସିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।” ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, “ଗୁହା ମୋତେ ଦେଖୁନ୍ତୁ।” ଅନୁମତି ପାଇ, ଅନନ୍ଦିତ ଏବଂ ପରିବାରବଲୀ ସହିତ ଗୁହା ଭାରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—“ଏଠା ଏକ ବସତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମୃଗ୍ୟା ହୋଇଛୁ; ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବଗତ କରୁଛୁ—ନିଜ ଦାସମଣ୍ଡଳରେ ରୁହନ୍ତୁ। ନିଷାଦମାନେ ଆଣିଥିବା ମୂଳ-ଫଳ, ତାଜା ଓ ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ଏବଂ ବନ୍ୟଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଅଛି। ଆଶା କରୁଛି, ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଖାଇ, ଏଠାରେ ଏକ ରାତି କାଟିବେ; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇ, କାଲି ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବେ।” ଏପରି ଉପସ୍ଥାପନ ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକଶୀଳ ଭାରତ ଗୁହାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ଗୁହା, ଆପଣ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ମିତ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି; ଏପରି ବଡ଼ ସେନାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ କିପରି ପଥେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବହୁତ ଘନ ଓ ଗଙ୍ଗା ପାର୍ ଦୁର୍ଗମ।” ଭାରତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଅଟୁଟ ବନପଥ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁହା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ଧନୁଷ ଧାରୀ ଦାସମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବି, ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜକୁମାର। କିନ୍ତୁ ମୋ ଏକ ଶଙ୍କା—ଆପଣ ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିନାହାନ୍ତି ତ? ରାମ ନିର୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଭାବ ନାହିଁ ତ?” ଗୁହାଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଭାରତ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ଏପରି ଅପଶକୁନ କଦାପି ହେଉନାହିଁ; ଆପଣ ମତେ ଶଙ୍କା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରାଘବ ମୋ ପ୍ରଥମ ଭାଇ, ପିତା ସମାନ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବିବେ ନାହିଁ—ଗୁହା, ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ଗୁହା ଖୁସିରେ ମୁହଁ ଖିଳିଗଲେ ଏବଂ ଆଉ କହିଲେ, “ଧନ୍ୟ ଆପଣ! ଏପରି ଲୋକ ଭୂମିରେ ଆପଣ ସମାନ ନାହିଁ, ଯିଏ ଅସହଜ ଭାବେ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଯଶ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ, କାରଣ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି।” ଏହିପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାତି ଆସିଗଲା। ଗୁହା ସେନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ରାତିରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଆସିଗଲା। ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ତର୍ଦାହ ଜାଗିଉଠିଲା, ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଷ୍କ ଗଛକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ। ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରୁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଘମ ଝରିପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପଡ଼ିଲେ ବରଫ ଗଳିଯାଏ। ଧ୍ୟାନର ପାହାଡ଼ ଗୁହା, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ମାନେ ତାହାର ଧାତୁ, ଦୁଃଖିତ ଗଛମାନେ ତାହାର ବନ୍ୟଜାତି, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ତାହାର ଶିଖର। କୈକେୟୀ ପୁତ୍ର ଭାରତ ଏହି ଦୁଃଖର ପାହାଡ଼, ଭ୍ରମର ଅସୀମ ଶକ୍ତି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀବ୍ରତା ଓ ଦୁଃଖର ଔଷଧରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲା, ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା, ଏକାକୀ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ମହିଷ ତାହାର ଦଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଗୁହା ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ଭାରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶାନ୍ତି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଗୁହା ଭାରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅପାର ଗୁଣ ଓ ନିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ଯିଏ ରାତି ଜାଗି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ଭାଇଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିଲେ—‘ପ୍ରିୟ, ଏଠି ତୁମ ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଆନନ୍ଦ ରେ ଏଉଁପରେ ଶୋଇବା। ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖକୁ ସହିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ; ଆମେ ରାମଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପହରା ଦେବୁ। ମୋ ପାଇଁ ରାମଠାରୁ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଜଗତରେ ଯଶ, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଧନ ଆଶା କରେ।