ବଳଶାଳୀ ଭରତଙ୍କ ନିଜ ରଥରେ କୋଭିଦାର ଗଛର ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇ ଆସୁଛନ୍ତି—ଏହା ଦେଖି ଗୁହା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ, “ଭରତ ନିଶାଦମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ଆମକୁ ମାରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାପା ଦେଶଛାଡ଼ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଏଠିକୁ ଆସି ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରନ୍ତି।” ଗୁହା ଭାବିଲେ, “ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ମୋର ପ୍ରଭୁ ଓ ବନ୍ଧୁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଶାଦମାନେ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପାଞ୍ଚଶେ ଯୁବକ ନୌକାଚାଳକ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ପ୍ରତି ଶତ ନୌକା ପାଇଁ ଏକ ଦଳ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଭରତ ଏଠି ରାମ ସହ ଖୁସି ହେବେ, ସେଦିନ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସେନା ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରିବ।" ଏଭଳି ଭାବି, ମାଛ, ମାଂସ ଓ ମଧୁ ନେଇ, ନିଶାଦମହାରାଜ ଗୁହା ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶିଷ୍ଟ ସୂତାର୍ଥୀ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଣ୍ଡକବନର ପରିଚିତ, ଏକ ହଜାର ପରିବାରଜନ ସହିତ ଆସୁଥିବା, ବୟସ୍କ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ ରାମଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଗୁହା। ତେଣୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଗୁହାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଜାଣନ୍ତି।” ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭରତ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, “ଗୁହା ମୋତେ ଦେଖୁନ୍ତୁ।” ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରଜନ ସହ, ଗୁହା ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ଏଠି ଏକ ବସତି ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅବଗତ କରୁଛୁ—ନିଜ ସେବକମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ। ନିଶାଦମାନେ ଆଣିଥିବା କନ୍ଦ, ଫଳ, ତରୁଣ ଓ ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ଏବଂ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଅଛି। ଆଶା କରେ ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଖାଇ ଏଠି ଏକ ରାତି ବିତାଇବେ; ବିଭିନ୍ନ ଆଗ୍ରହ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, କାଲି ସେନା ସହ ଯାତ୍ରା କରିବେ।” ଗୁହାଙ୍କ ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହେବାରୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏତେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ଚାହିଁଛ।" ଏହିପରି କହି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭରତ ପୁନି ଗୁହାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଗୁହା, କେଉଁପଥରେ ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଘନ ଓ ଗଙ୍ଗା ତଟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦୁର୍ବିନ୍ଧ୍ୟ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବନ୍ୟପଥରେ ପରିଚିତ ଗୁହା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଆମ ସେବକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଚାଲିବି। କିନ୍ତୁ ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଷ୍ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଯାଉନାହାନ୍ତି ତୋ?” ଗୁହାଙ୍କ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଶୁଣି, ଭରତ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏମିତି ଅପଶକୁନ କେବେ ଆସିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରାଘବ ମୋର ଭାଇ, ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ବାପା ସମାନ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉଛି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବ ରଖିନାହାଁ। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁହାର ମୁହଁ ଖୁସିରେ ଆଲୋକିତ ହେଲା ଓ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ଧନ୍ୟ; ଏପରି ଲୋକ ଭୂମିରେ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ ଯିଏ ଅସହଜ ଭାବେ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହେ। ଆପଣଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ, କାରଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ଗୁହା ଭରତଙ୍କ ସହ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା ଓ ରାତି ଆସିଗଲା। ଗୁହା ସେନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିବେଳେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଆସିଗଲା। ମନର ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ତାଙ୍କ ସରିରରୁ ଘମ ଝରିଲା, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ବରଫ ଗଳିଯାଏ। ଚିନ୍ତାର ପାହାଡ଼ ମାନେ ଗୁହା, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ତାହାର ଧାତୁ, ଅସହାୟ ମନ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଶିଖର ଭରତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଲା। ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱାଳା, ଭ୍ରମ ଓ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅତି ଦୟନୀୟ ହେଲା, ଯେପରି ଝୁପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ବୃଷଭ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭସୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁହା ତାଙ୍କ ସହ ଜନମାନେ ନେଇ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ରାମ ବିଷୟରେ ଆଶ୍ବାସନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହିଭଳି ଗୁହା ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୃଢ଼ କରିଥିବା ଦେଖି, ଆପଣ ଏବେ ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଏଁଠିଏଁ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।