ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଶାଳ ସେନା ଶିବିର କରିଥିବା ଦେଖି, ନିଷାଦ ରାଜା ଗୁହା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ କହିଲେ—"ଏହି ବିଶାଳ ସେନା ସମୁଦ୍ର ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛି; ବହୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶେଷ ମୁଁ ଦେଖିପାରୁନି। ନିଶ୍ଚୟ, ବଳଶାଳୀ ଭରତ ନିଜ ରଥରେ କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ବାନ୍ଧା ପତାକା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ଆମ ନିଷାଦମାନେଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବେ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରିଦେବେ; କିମ୍ବା, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବା ସତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି—ଭରତ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିବେ। ମୋ ପାଇଁ ରାମ ମୋର ପ୍ରଭୁ ଓ ବନ୍ଧୁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସଜାଗ ରୁହନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ସମସ୍ତ ନିଷାଦମାନେ ଏଠାରେ ରୁହି ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବିକା ଚାଳନ୍ତୁ। ପାଞ୍ଚ ଶତ ଯୁବା ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ନୌକାଚାଳକ ଏକେକ ଶତ ନୌକା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବେ, ତେବେ ଏହି ଶୁଭ ଦଳ ଆଜି ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରିବ।" ଏମିତି କହି, ମାଛ, ମାଂସ ଓ ମଧୁ ଉପହାର ନେଇ ଗୁହା, ନିଷାଦମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଭରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭଦ୍ର ସୁମନ୍ତ୍ର ଚାରିଅଟିଆ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ଦକ୍ଷ, ବୟସରେ ବଡ଼, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ଏଠାର ନିଷାଦମାନେଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଗୁହା। ତେଣୁ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଗୁହାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ଜାଣନ୍ତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।" ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଭରତ ତ୍ୱରିତ କହିଲେ—"ଗୁହା ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।" ଅନୁମତି ପାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କ ସହିତ ଗୁହା ଭରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ଏଠା ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅବଗତ କରୁଛୁ—ଆପଣ ନିଜ ଚାକରମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ। ନିଷାଦମାନେ ଆଣିଥିବା କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ, ତାଜା ଓ ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଅଛି। ଆଶା କରୁଛି, ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଏଠାରେ ଖାଇ ଏଇ ରାତି କାଟିବେ; ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ଆଗାମୀକାଲି ଆପଣ ଦଳ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିପାରିବେ।" ଗୁହାଙ୍କ ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୋ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି; ଏତେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଛ।" ଏପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଭରତ ପୁନି ଗୁହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଗୁହା, କେଉଁ ମାର୍ଗରେ ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବହୁତ ଘନ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଅରଣ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗୁହା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—"ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଚାକରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ଯିବି। କିନ୍ତୁ, ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ଦେଖି ମୋର ମନରେ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି—ଆପଣ ନିଶ୍ପାପ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ କିଛି କୁ-ଇଚ୍ଛା ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି କି?" ଗୁହାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ଭରତ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏପରି ଅପଶକୁନ କେବେ ହେଉନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁନାହିଁ। ରାଘବ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ପିତା ସମାନ। ମୁଁ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଅଣିବାକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବନ୍ତୁନାହିଁ—ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଗୁହାର ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଉଠିଲା। ସେ ପୁନି କହିଲେ—"ଧନ୍ୟ ତୁମେ! ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି କିଏ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅସୁବିଧା ବିନା ଆସିଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ତୁମର ଯଶ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଶୁଣିବେ, କାରଣ ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" ଗୁହା ଏପରି ଭାବେ ଭରତଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା ଓ ରାତି ଆସିଗଲା। ସେନା ଥିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଗୁହା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ମନରେ ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖ ଉପଜିଲା, ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ସେ ଅର୍ହ କରୁନଥିଲେ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱାଳା ରାଘବଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ଗଛ ଦହିଯାଏ। ଶୋକାଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ପସିନା ଝରିଲା, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ ତାଙ୍କର ହିମ ଗଳାଇଦିଏ। ଧ୍ୟାନ ପର୍ବତର ଗୁହା, ନିଶ୍ୱାସର ଖଣି, ଦୁଃଖିତ ଗଛମାନେ ଓ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିର ଶିଖର ସହିତ, ସେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ଦୁଃଖର ବଡ଼ ପର୍ବତ, ଅନନ୍ତ ଅବିବେକ ଝଂକାର, ଜଳନ୍ତ ବାଁଶ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଔଷଧି ସହିତ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।