ବର୍ଣ୍ଣିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଘଟଣାରେ, ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଏକ ବିଶାଳ ଦଳ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା। ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଚି ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଚକ୍କା ତମ୍ବା ଗହଣା ପରିଧାନ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦଳ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭାଇ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦଳ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାନରେ ବହୁ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ଶ୍ରୁଙ୍ଗିବେରପୁର ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ଶୂରବୀର ଗୁହା, ନିଜ ଜନଙ୍କ ସହ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଚକ୍କା ଓ କୁଲାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଦଳ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ବିରାମ ନେଲା। ଭରତ ଦଳ ଓ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଦେଖି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଦଳକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କର; ଆମେ ଏଠାରେ ବିରାମ ନେଇ, ଆଗାମୀକାଲି ଏହି ବଡ଼ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା। ଏବଂ ମୁଁ ଏବେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଜଳ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ 'ଏହି ଭଲ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଓ ଦଳକୁ ନିଜ ନିଜ ଦଳ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାପନ କରିଦେଲେ। ଏହିଭଳି ଦଳକୁ ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଭରତ ରାମଙ୍କ ଫେରାଉଥିବା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହ ଦିନ ଅତିବାହିତ କଲେ। ଏହା ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚୁଅଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହି ସମୟରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଦଳ ଶିବିର କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ନିଶାଦ ରାଜା ଗୁହା ତାଙ୍କ ଜନମାନେଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦଳ ଏକ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଦଳର ଶେଷ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ଭରତ ନିଜ ରଥରେ କୋବିଦାର ଗଛର ଝଣ୍ଡା ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ନିଶାଦମାନେକୁ ବନ୍ଧି ଦେଇବେ କିମ୍ବା ମାରି ଦେଇବେ; କିମ୍ବା ଦଶରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଥିବାରୁ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିବେ। ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋ ମହାର୍ଜ୍ଜ ଓ ମିତ୍ର; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସଜାଗ ରହନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଶାଦମାନେ ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପାଞ୍ଚ ଶତ boatmen, ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଯୁବକ, ପ୍ରତି ଶତ ବୋଟକୁ ଏକ ଦଳ ଭାବରେ ସଜାଗ ରହନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଭରତ ରାମ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ତେବେ ଏହି ଦଳ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ସହ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରିବ। ଏହିପରି କହି, ମାଛ, ମାଂସ ଓ ମଧୁ ଉପହାର ନେଇ, ନିଶାଦମାନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଗୁହା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଲେ। ଗୁହା ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚାରିଅଟିୟର ସୁମନ୍ତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଗୁହା, ଏକ ହଜାର ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳର ଜ୍ଞାତା, ବୟସ୍କ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର।” “ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ଭରତଙ୍କୁ ଗୁହା ଦେଖିବା ଦିଅ; ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଜଣା।” ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭରତ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ—“ଗୁହା ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଗୁହା ନିଜ ଜନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ଭାବେ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସି, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ଏହି ସ୍ଥାନ ଏକ ଗ୍ରାମ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛୁ—ଏହି ନିଜ ସେବକ ଦଳରେ ରହନ୍ତୁ। ନିଶାଦମାନେ ଆଣିଥିବା କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ, ତାଜା ଓ ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ଅନେକ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି। ଆଶା କରୁଛି ଆପଣଙ୍କ ଦଳ ଖାଇ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିବ; ଏହିପରି ଆଦର ପାଇଁ, ଆପଣ ଆଗାମୀକାଲି ଦଳ ସହ ଯାଇପାରିବେ।” ଏହା ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ। ଗୁହାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମିତ୍ର, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି; ତୁମେ ମୋ ଦଳକୁ ଏପରି ଆଦର କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।” ଏହିପରି କହି, ଭରତ ଗୁହାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଗୁହା, କେଉଁପଥରେ ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଏକଦମ ଜଙ୍ଗଲୀ, ଗଙ୍ଗା ତଟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଶୁଣି, ଜଙ୍ଗଲ ଜ୍ଞାତା ଗୁହା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେବକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଚାଲିବି, ବିରପୁତ୍ର। ଆପଣ ଏହି ବିଶାଳ ଦଳ ନେଇ ରାମଙ୍କୁ କିଛି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାଉଛନ୍ତି ନାହିଁ ତୋ? ଏହି ଦଳ ଦେଖି ମୋତେ କିଛି ଶଙ୍କା ହେଉଛି।” ଗୁହାଙ୍କ ଏହି ଶଙ୍କା କଥାକୁ ଶୁଣି, ଭରତ ନିର୍ମଳ ଓ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଏପରି କଷ୍ଟର ସମୟ କେବେ ଆସୁନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଶଙ୍କା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଘବ ମୋର ଭାଇ, ମୋ ପିତା ସମାନ। ମୁଁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉଛି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବନା ରଖନି—ଗୁହା, ମୁଁ ଏହି ଏକାଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏହିପରି ଭରତ ଓ ଗୁହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୟା, ନିଷ୍ଠା ଓ ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଆଲୋଚନା ହୋଇ ଗଲା।