କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଏବଂ ମହିମାମୟ କୌଶଲ୍ୟା—ଏହି ତିନି ରାଜମାତାମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାର ଆଶାରେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢି ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଗରିମାମୟ ସଭ୍ୟମାନେ ଏବଂ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦଳେ ଦଳେ ଚାଲିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଉତ୍ସାହରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ, "କେବେ ଆମେ ମେଘମାଳା ସଦୃଶ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଶୀଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବୁ? ସେ ଯେପରି ବିଶ୍ୱର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି!" ସେମାନେ ବଲିଥିଲେ, "ମାତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂରିଯିବ, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଏ।" ଏପରି ଶୁଭ କଥା କହି, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଏକାପରି ଏକ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ତାହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଓ ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରା ଦଳରେ ରତ୍ନକାର, ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ କୁମ୍ଭକାର, ବୁନକାର, ଶସ୍ତ୍ର ଜୀବୀ, ମୟୂର ଆଳଙ୍କାର କାରିଗର, ଚିରକାଟିବା ଓ କାଠ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ, ହସ୍ତିଦନ୍ତ କାରିଗର, ଗଛପୋତା, ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟୀ, ସୁନାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବା ଓ ସ୍ନାନକରାଇବା ଲୋକ, ବସ୍ତ୍ର ଦେଇବା ଲୋକ, ଚିକିତ୍ସକ, ଧୂପ ବନାଇଥିବା ଏବଂ ମଦ ପିନାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ଦଳରେ ଧୋବୀ, ଦର୍ଜି, ଗ୍ରାମ ଓ ପଡ଼ାର ଲୋକ, ନାଟକୀୟ ଦଳ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନୌକାଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନୈତିକତାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବର୍ଣ୍ଣା ଓ ଗଡ଼ି ନେଇ ବରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଚକଚକିଆ କାଞ୍ଚାଳି ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ବିଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବରତଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବରତଙ୍କ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲା, କାରଣ ବରତ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ରଥ, ଯାନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଚଳାଇ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି ସେମାନେ ଶ୍ରୁଙ୍ଗିବେରପୁର ନିକଟର ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ବୀର ଗୁହା ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ସତର୍କ ରହି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବରତଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ସେନା ରଥ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥାନ କଲା। ଏହି ଭାବେ ଅନେକ ଲୋକ ଏବଂ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦେଖି ବରତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋ କୁ କହିଲେ, "ମୋ ସେନାକୁ ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ଆମେ ଏଠାରେ ଶୋଇ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଆସନ୍ତାକାଲି ଏହି ମହାନଦୀ ଅପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା।" "ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପିତୃତର୍ପଣ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଜାଇ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।" ବରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବିଶ୍ୱାସୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ସେନାକୁ ନିଜ ନିଜ ଦଳରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ସେନା ଶସ୍ତ୍ର-ସାଜ ଓ ଯନ୍ତ୍ର-ପାତିରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଶିବିର କଲା। ବରତ ରାମଙ୍କ ଫେରାଉଥିବା ଚିନ୍ତାରେ ସେଠି ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ରହିଲେ। ଏହି ଅଂଶ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉଉଁଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହି ମହାନ ସେନା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଶିବିର କରିଛି ଦେଖି, ନିଷାଦ ରାଜା ଗୁହା ତାଙ୍କ ଜନମାନୋ କୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, "ଏହି ସେନା ସମୁଦ୍ର ପରି ଅପାର ଦେଖାଯାଉଛି, ମୁଁ ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।" "ବରତ ନିଜେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ରଥରେ କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ତଳେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ଆମ ନିଷାଦମାନୋ କୁ ବନ୍ଧିବେ କିମ୍ବା ମାରିଦେବେ କି? କିମ୍ବା, ଯେପରି ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଦେଇଥିଲେ, ବରତ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ରାମଙ୍କୁ ମାରିଦେବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି କି?" "ମୋର ପ୍ରଭୁ ଓ ବନ୍ଧୁ ରାମ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷାଦ ମାନେ ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଏଠାରେ ରହନ୍ତୁ।" "ପଞ୍ଚଶେ ଯୁବକ ନୌକାଚାଳକ, ଭଲ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରତି ଶତ ନୌକା ପାଇଁ ଏକ ଦଳ ହୋଇ ତୟାରି ରୁହନ୍ତୁ। ବରତ ରାମ ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ, ଏହି ଶୁଭ୍ ଦଳ ଆଜି ଗଙ୍ଗା ଅପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।" ଏପରି କହି, ମାଛ, ମାଂସ ଓ ମଧୁ ଉପହାର ନେଇ ଗୁହା, ନିଷାଦମାନୋ ରାଜା, ବରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଗୁହାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନୈତିକ ସୁମନ୍ତ୍ର ବରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଗୁହା, ଏକ ହଜାର ଜନମାନୋ ସହିତ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ବନ୍ଧୁ।" "ଏହି ନିଷାଦପତି ଗୁହା ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣନ୍ତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି ବରତ କହିଲେ, "ଗୁହା ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।" ଅନୁମତି ପାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନମାନୋ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଗୁହା ବରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ଏଠା ଏକ ଗ୍ରାମ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅବଗତ କରୁଛୁ—ଆପଣ ନିଜ ସେବକମାନେ ସହିତ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ।" "ନିଷାଦମାନେ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ, ତାଜା ଓ ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟର ଅଧିକ ପରିମାଣ ଅଛି। ଆଶା କରେ ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରି ଏଇ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିବେ; ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ମିଳିବ, ଆସନ୍ତାକାଲି ଆପଣ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିପାରିବେ।