ଏହି ଉତ୍କଳ ରାମାୟଣର ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ରାଘବ — ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଶୂର ଶୂରବିର, ଭଲ ଭାବରେ କଥା କହିବା ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ — ତାଙ୍କ ଦୀଘଳ ଦିନ ଦେଖି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭାରତ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇଙ୍କୁ ଅପେଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ଉତ୍ସାହରେ କଥା କହିଲେ। ଭାରତ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ — "ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ଏହି ସେନାର ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଯାଇ ସେନାର ଏକତ୍ରିକରଣ କର। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ରାମଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ବନରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା; ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ।" ଭାରତଙ୍କ ଯଥାଯଥି ଆଜ୍ଞାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପୁଅ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଏକେକ ଘରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଉଠାଇଲେ — ଉଣ୍ଟ, ରଥ, ଖଚ୍ଚର, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା। ଏହି ଅଠାଠି ତୀରିଏ ସର୍ଗ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ପଠିତ ହୁଏ। ପରେ, ଭାରତ ଶୁଭ ସକାଳେ ଉଠି, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଦ୍ରୁତ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ପରି ଚମକି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଚାଲିଲେ। ଭାରତ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ, ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ନଉ ହଜାର ସଜିଥିବା ହାତୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଷଠି ହଜାର ରଥ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଧନୁର୍ଧରମାନେ ସହିତ, ଭାରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ସଜିଥିବା ଓ ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ, ଭାରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୌଶଳ୍ୟା, ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଆଶାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଚମକୁଥିବା ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଏବଂ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ସଭାଗତମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉତ୍ସାହିତ କଥାବାର୍ତା କରୁଥିଲେ। "କେବେ ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା?" — ମেঘପରି କଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ସମର୍ଥ। "ମାତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାଘବ ଆମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବେ, ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ।" ଏଭଳି ସଂଭାଷଣ କରି, ଉତ୍ସାହିତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ବାଣ୍ଟି, ନାଗରିକମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ନାଗରିକ, ଗରିମାମୟ ଓ ସାଧାରଣ, ଆନନ୍ଦରେ ଏକଠା ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଏହି ଦଳରେ ରତ୍ନକାର, ଦକ୍ଷ କୁମ୍ଭକାର, ବୁନାଇ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ; ମୟୂର ଅଳଙ୍କାର କାର, ଡାଉ କାଟିବା, କାଟିବା, କାଣ୍ଡ କାଟିବା, ଦାନ୍ତ କାର, ଚୁନା କାର ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବା, ସ୍ନାନ ସହାୟକ, ପୋଶାକ ଦେଇବା, ଚିକିତ୍ସକ, ଧୂପ କାର ଓ ମଦ କାରମାନେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଧୋଇବା, ତାଣିବା, ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଗାଁର ଲୋକ, ଅଭିନେତା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ନାଉ କାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି ବେଦରେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୁଧ ଓ ରଥ ସହିତ ଭାରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଶୁଧ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚମକୁଥିବା ତାମ୍ବା ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଭାରତଙ୍କ ପଛରେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ସେନା, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ ସାଥି ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ଭାବରେ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଚାରି ଦିନ ଚାଲି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଯାନରେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୁଙ୍ଗିବେରପୁରା ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ଗୁହା, ତାଙ୍କ ଜନମାନେ ସହିତ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଭାରତଙ୍କ ସେନା ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରଥ ଓ କୁହାଡ଼ା ସହିତ ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ବିରାମ କଲେ। ଭାରତ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିବା ସେନା ଓ ଗଙ୍ଗାର ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ — "ମୋର ସେନାକୁ ଯଥାଯଥି ସ୍ଥାନରେ ବସାଅ; ଆମେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଆଗାମୀକାଲି ଏହି ବଡ଼ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା।" "ଏବଂ ମୁଁ ଏବେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପିତୃ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଜଳ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ଏହିପରି କହି, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — "ଏହିପରି ହେବା।" ଏବଂ ସେନାକୁ ନିଜ-ନିଜ ଦଳ ସହିତ ଯଥାଯଥି ନିର୍ଦେଶ କରି ଆସନ୍ତି। ସେନାକୁ ଉତ୍ତମ ଉପକରଣ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି, ଭାରତ ରାମଙ୍କ ଫେରିବା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଉତ୍ତମ ଅନୁଗାମୀମାନେ ସହିତ ସେଠି ରହିଲେ। ଏହି ଚଉଠି ତୀରିଏ ସର୍ଗ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ପଠିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ସେନା ଶିବିର ଦେଖି, ନିଶାଦ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଜନମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ — "ଏହି ବଡ଼ ସେନା ଏଠାରେ ସାଗର ପରି ଚମକୁଛି; ବହୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନି।" "ସେଠି ଭାରତ ନିଜେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କୋବିଦାର ଗଛର ପତାକା ସହିତ ରଥରେ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ନିଶାଦମାନେକୁ ବାନ୍ଧିବା କିମ୍ବା ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିପାରନ୍ତି; କିମ୍ବା ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ନିଷ୍କାଷିତ ହେଇଥିବାରୁ —" "କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ, ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ପାଇଁ, ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିପାରନ୍ତି।" "ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ମୋର ପ୍ରଭୁ ଓ ମିତ୍ର; ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ସଜାଗ ରହନ୍ତୁ।" "ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦକ୍ଷ ନିଶାଦ, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ବସୁଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ରହି, ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" "ପଞ୍ଚ ଶତ boatmen, ଭଲ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଓ ଯୁବକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶତ boat ପାଇଁ ଏକ ଦଳ ରେ ତୟାରି ରହନ୍ତୁ।