ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ରଥକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରାରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସତ୍ୟବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ, ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁରନ୍ତ ଉଠ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ସେନାପତିମାନେ ଓ ନାଗରିକମାନେ ଆତିରିକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଯାଉ; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା, ଯିଏ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତର ଭଲର ପାଇଁ।" ଭରତଙ୍କ ଉଚିତ ଆଜ୍ଞାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ନାଗରିକମାନେ, ସେନାପତିମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ପରେ, ଏହି ଆଜ୍ଞା ମାନି, ଘରେଘରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉଠ, ଉଟ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ମୁଲା କୁ ଯୋଗାଇ, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଅଠାଉଁଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମତ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ପଠିତ ହୁଏ। ପରେ, ଭରତ ସକାଳେ ଉଠି, ତାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ବସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତି ଆଶା ନେଇ ତ୍ୱରିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ପୁରୋହିତମାନେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ରଥରେ ବସି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଭରତଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭରତ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ, ନଉ ହଜାର ଉତ୍ତମ ହାତୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ଷଠି ହଜାର ରଥ, ଅନେକ ଧରଣର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଧନୁର୍ଧରମାନେ ସହିତ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ସଜିଥିବା, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଗୌରବମୟ କୌସଲ୍ୟା, ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଆଶାରେ ଉଲ୍ଲସିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଉତ୍ତମ ସଭାମାନେ ମିଶି, ରାମ ବିଷୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: "କେବେ ଆମେ ମେଘ ଭଳି କଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଳନ କରୁଥିବା, ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ରାମକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବୁ?" "ମାତ୍ର ଦେଖିବାରେ, ରାଘବ ଆମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଇବେ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଜଗତର ଅନ୍ଧାର କୁ ଦୂର କରିଦେଇବେ।" ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିବା, ନାଗରିକମାନେ ଏକାପରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯାତ୍ରା କଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଲୋକ ମିଶି, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ରତ୍ନକାର, କୁମ୍ଭକାର, ବୁନାଇ କରୁଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର ବେଚୁଥିବା ଲୋକ ମିଶିଥିଲେ। ମୟୂର ଗହଣା କାର, କାଠ କାଟୁଥିବା, କାଠ କୂଳିଥିବା, ଖୋଦିଥିବା, ହାତୀଦାନ୍ତ କାର, ପ୍ଲାଷ୍ଟର କାର, ଏବଂ ଗନ୍ଧ ବେଚୁଥିବା ଲୋକ ମିଶିଥିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁନା କାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇଥିବା, ନ୍ୟାପ୍ଥା କାର, ପୋଷାକ କାର, ଚିକିତ୍ସକ, ଧୂପ କାର, ମଦ କାର ମିଶିଥିଲେ। ଧୋଇଥିବା, ଦରଜି, ଗ୍ରାମ ଓ ଗାଁ ଲୋକ, ନଟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସହିତ, ନାଉ ଚାଳୁଥିବା ଲୋକ ମିଶିଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗାଈ ଓ ରଥ ନେଇ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାମ୍ବା ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେନା, ଉଲ୍ଲସିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯିଏ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏଭଳି ରଥ, ଯାନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ସେମାନେ ଶ୍ରୁଙ୍ଗିବେରପୁର ନିକଟ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି, ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର ଏବଂ ଶୂରବୀର ଗୁହା, ତାଙ୍କ ଜନମାନେ ସହିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଥିଲେ। ଭରତଙ୍କ ସେନା ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରଥ ଓ କୁହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ରହିଲା। ଭରତ, ସେନା ଓ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ସେନାକୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ସାଜା; ଆମେ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ଆଗାମିକାଲି ଏହି ବଡ଼ ନଦୀକୁ ଉକ୍ରମ କରିବା। ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ମୃତ ରାଜା ପାଇଁ ନଦୀରେ ତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ଭରତଙ୍କ ଏହି କଥା ସୁନି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେନାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେନାକୁ ଉତ୍ତମ ଉପକରଣ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଭରତ ରାମଙ୍କ ଫେରା ଆଶାରେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ରହିଲେ। ଏହି ଚଉଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ପଠିତ ହୁଏ। ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଭରତଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି, ନିଷାଦ ରାଜା ତ୍ୱରିତ ତାଙ୍କ ଜନମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ବଡ଼ ସେନା, ସାଗର ଭଳି ଚମକୁଛି; ଅନେକ ଚିନ୍ତା କଲା ପରେ ମୁଁ ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ।" "ସତ୍ୟପରି, ଭରତ ନିଜେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ରଥରେ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷ ତଳ ତିରୁ ଚିହ୍ନ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ନିଷାଦମାନେକୁ ବାନ୍ଧିବେ କିମ୍ବା ମାରିଦେବେ; କିମ୍ବା, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ରାଜ୍ୟରୁ ବନ୍ୟାସିତ ହେବାରୁ— ଭରତ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାରୁ, ରାମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଥିବେ।" "ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ମୋ ମହାନ୍ତି ଓ ମିତ୍ର; ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହୁ।" "ଗଙ୍ଗା ତୀର ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷାଦମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ରୁହି, ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।