ବରତ ନିଜ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ନିଷ୍ଠାରେ ଏବଂ ଦୃଢ ଦୃଢତାରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜେଷ୍ଠ, ଶିଳ୍ପୀ, ଶୁଭ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ରାମଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଫେରାଇବି।” ଶିଳ୍ପୀ, ରାସ୍ତା ସଫା କରିବା ଲୋକ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯାତ୍ରା ବରତଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥିଲା। ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବରତ ନିଜ ପାଶରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କହିଲେ, “ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଉଠ ଓ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସଂଗ୍ରହ କର।” ବରତଙ୍କ ଉଚିତ ଆଜ୍ଞାରେ, ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଆବଶ୍ୟକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ନଗରବାସୀ, ସେନାପତି ଓ ସେନା ଦଳ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଘରେଘରେ ସେନାର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ। ତୀବ୍ର ଗୋଡ଼ା, ମୃଦୁ ଗୋଡ଼ା ଗାଡ଼ି ଓ ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ସେନାପତି ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକଠା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ। ବରତ ଜେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଲାଗା।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସି ହୋଇ ବରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ ରଥ ଆଣିଲେ। ଏହି ଦୃଢ ଦୃଢତା, ସତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶରେ ଅଟୁଟ ରାଘବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବରତ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଉଠି ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କର; ମୁଁ ଚାହେଁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।” ବରତଙ୍କ ଉଚିତ ଆଜ୍ଞାରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ନଗରବାସୀ, ସେନାପତି ଓ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଘରେଘରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ପନ୍ନ କାମେଲ, ରଥ, ମୁଲ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ଯାତ୍ରାରେ ଜୋଡ଼ା ହେଲେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକାଠା ଯାତ୍ରା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଠା ଏକାଠା ସର୍ଗ ଭାବେ ପଠାଯାଉଛି। ଏପରି, ବରତ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ି ତ୍ୱରିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ନଉ ହଜାର ଭଲ ହାତୀ ବରତଙ୍କୁ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସାଠି ହଜାର ରଥ ଓ ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧନୁର୍ଧର ବରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ତ୍ୟାରି ହୋଇ ବରତଙ୍କୁ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶଳ୍ୟା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାର ଆଶାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗାଡ଼ିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ସମସ୍ତ ମନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ରାମଙ୍କ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଲଗିଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଆଶା କଲେ, “କେବେ ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବର୍ଷା ମେଘର ପରି କଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ ଶପଥରେ ଅଟୁଟ, ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ କ୍ଷମତାଶାଳୀ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ମାତ୍ର ଦେଖିବାରେ ରାଘବ ଆମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଭାବରେ ଜଗତର ଅନ୍ଧାର କୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ପରି।” ଏପରି ଆନନ୍ଦରେ ସୁଭ ଶବ୍ଦ ବୋଲି, ନଗରବାସୀମାନେ ଏକାଠା ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମହାନ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକଠା ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ଦଳରେ ରତ୍ନ କାରିଗର, ଦକ୍ଷ କୁମ୍ଭକାର, ବୁନାଇ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଶସ୍ତ୍ର ଜୀବି, ମୟୂର ଭୂଷଣ କାରିଗର, କାଠ କାଟିବା, ମୂର୍ତ୍ତି କାରିବା, ଭିଦ୍ରା କାରିବା, ଦାତୁ କାରିଗର, ଚୁନା ଲଗାଇବା, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ଉପରେ ଜୀବି କରୁଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କାରିଗର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବା, ସ୍ନାନ ସାହାୟକ, ପୋଷାକ କରୁଥିବା, ଚିକିତ୍ସକ, ଧୂପ କାରିଗର, ମଦ କାରିଗର ଯାତ୍ରା କଲେ। ଧୋଇବା, ଦରଜି, ଗ୍ରାମ ଓ ଗଁଁମାନେ, ନାଟକ କରୁଥିବା ଦଳ ଓ ନାଉ ଚାଳକ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ। ହଜାର ହଜାର ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଚରିତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗାଉଁ ଓ ରଥ ନେଇ ବରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଶୁଧ୍ଧ ପୋଷାକ ଓ ଚମକୁଥିବା ତାମ୍ବା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ବିଭିନ୍ନ ଯାନରେ ବରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ବରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯିଏ ଭାଇପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ରଥ, ଯାନ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି ସେମାନେ ଶ୍ରଙ୍ଗିବେରପୁରା ନିକଟ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର, ବୀର ଗୁହା, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସେଉଁଠାରେ ଏକାଗ୍ର ରହି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଚକ୍ର ଓ କୁହାଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ ସେନା ବରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଏଠାରେ ବିରାମ ନେଲା। ସେନା ଓ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦେଖି ବରତ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁ କହିଲେ, “ମୋର ସେନାକୁ ଯଥାଯଥା ଥାନରେ ବସା; ଆମେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ କାଲି ଏହି ବଡ଼ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା। ଏବେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟମାନ ରାଜାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ପାଇଁ ନଦୀକୁ ଯାଇ ଜଳ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।” ବରତଙ୍କ ଏହି ଉଚିତ ଆଜ୍ଞାରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ।” ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଦଳ ଓ ଉଚିତ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲେ। ଏହିପରି ବରତଙ୍କ ଭାଇପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା, ଜନସମୁଦାୟର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାର ଉତ୍ସାହ ଏକାଠା ହୋଇ ମହା ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।