ବୈଦୃନ୍ଧ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ଭରତଙ୍କ କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଚାପିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଯୁବ ହଂସର ଡାକ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେ ମହାପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇ ବିଳାପ କରିଲେ—"ରାମ ଭଳି ଶାସନ ନିଷ୍ଠା, ଶିକ୍ଷିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧର୍ମଯୁଗ୍ମ, ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ରାଜ୍ୟ ଛିନିପାରିବ? ମୋ ଭଳି ଜଣେ ଲୋକ କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ?" "ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ, କିପରି ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିପାରିବି? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ, ଦୁହିଁ ରାମଙ୍କର; ଏଠାରେ ଆପଣ ଧର୍ମ କ'ଣ ତାହା ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ।" "ରାମ, ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ସମାନ, ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" "ମୁଁ ଯଦି ଏପରି ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋତେ ଲୋକେ ଏକ ନିନ୍ଦା ଦେବେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅପମାନ ହେବି।" "ମୋ ମାତା କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରେନି; ମୁଁ ଏଠାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରିବି, ଯଦିଓ ରାମ ଦୂର ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।" "ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ଯେଉଁ ରାଜା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଘବ ତିନି ଜଗତର ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ସଭାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ଲାଗିଗଲା। "ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରାଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରୁହିଯିବି।" "ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭଦ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ କରିବି।" "ସମସ୍ତ କଠିଆ, ପଥ ସଫା କରିବା ଲୋକ ଓ ରକ୍ଷକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ଯାତ୍ରା ମୋତେ ମନପସନ୍ଦ।" ଏପରି କହି, ଭରତ ନୀତିନିଷ୍ଠ ଓ ଭାଇ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ନିକଟରେ ଉଭୟ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁରନ୍ତ ଉଠ; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାତ୍ରାର ଆଦେଶ ଦିଅ ଓ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କର।" ବିଶାଳ ହୃଦୟ ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଆଦେଶ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଯାତ୍ରାର ଆଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ସେନାପତି, ଓ ସେନା ଆନନ୍ଦ ହେଲେ। ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଘରେ ଘରେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପତିମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ। ତୀବ୍ର ଘୋଡା, ବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ଗାଡି, ତେଜ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେନାପତି ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ। ବଡ଼ମାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ଭରତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ରଥ ତୁରନ୍ତ ଲାଉ।" ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଯୋଗାଇ ରଥ ଆଣି ଦେଲେ। ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ପରାକ୍ରମଶୀଳ ରାଘବ, ନିଶ୍ଚୟଶୀଳ, ଉତ୍ତମ ଉକ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମର୍ଥ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଭରତ କହିଲେ—"ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁରନ୍ତ ଉଠ; ସେନାର ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ଯାଉ; ମୁଁ ଚାହେଁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।" ଭରତଙ୍କ ଉଚିତ ଆଦେଶରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ କୁଟୁମ୍ବର କଟୁ, ରଥ, ମୂଲ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଯୋଗାଇଲେ। ଏହି ଉତ୍କଳ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅସୀ ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ପଠିତି ହେଉଛି। ପରେ, ଭରତ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଘୋଡା ଯୋଗା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ୟର ରଥ ପରି ତେଜ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଭରତଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଲେ। ନଅ ହଜାର ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ଉତ୍ସାହିତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ଷଠି ହଜାର ରଥ, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧନୁର୍ଧର ସହିତ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡା, ଚଢ଼ି ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶଳ୍ୟା, ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯାନରେ ଯାଇଲେ। ଉତ୍ତମ ସଭାମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ, ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ, ରାମ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ—"କେବେ ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବୁ, ଯିଏ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ବଳଶାଳୀ, ନିଶ୍ଚୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜଗତର ଦୁଃଖ ହରଣ କରିଥିବା?" "କେବଳ ଦେଖିଲେ ରାଘବ ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ, ଉଦୟ ସୂର୍ୟ ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପରି।" ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ଉକ୍ତି କହି, ନାଗରିକମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ବାହୁଡି ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେଉଁଠି ଥିବା ଅନ୍ୟ ମାନ୍ୟ ଓ ନାଗରିକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାସାଥି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ମଣିକାର, କୁମ୍ଭକାର, ବୁନାଇ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକ ଯାଇଥିଲେ। ମୟୂର ଭୂଷଣ କାର, ଶିଳ୍ପୀ, କାଟିବା, ଖୋଦିବା, ଦାତନ କାର, ହାତୀଦାନ୍ତ କାର, ପୁତି କାର, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକ ଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବା, ସ୍ନାନ ସାହାୟକ, ବସ୍ତ୍ର କାର, ଚିକିତ୍ସକ, ଧୂପ କାର, ମଦ କାର ଯାଇଥିଲେ। ଧୋଇବା, ଦର୍ଜି, ଗ୍ରାମ ଓ ପଡ଼ା ଲୋକ, ନାଟକ କାର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ନାଉ କାର ଯାଇଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣରେ, ଗାଉଁ ଓ ରଥ ସହିତ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏପରି ଭରତଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।