ସେଇ ଦିନ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜସଭା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭା ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ମେଘ ହଟିଯାଇଥିବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ରାତି ଅତି ମନୋହର ଲାଗେ। ଏପରି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୁଖ୍ୟ ପୌରୋହିତ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ତୁମ ତାତା ଦଶରଥ ଧର୍ମର କ୍ଷୟ କରି, ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଭୂମି ତୁମକୁ ଦେଇ, ସ୍୵ର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ, ସଦା ଧର୍ମର ମୂଲ୍ୟ ମନେରଖି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ଆଲୋକକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନାହାନ୍ତି। ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏବେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ, ତୁମ ପିତା ଓ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ରାଜ୍ୟ ସୁଖରେ ଭୋଗ କର ଏବଂ ଶୀଘ୍ରେ ଅଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଶୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ରସୀମା ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ନେଇ ଆସନ୍ତୁ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ, ଧର୍ମପରାୟଣ ମନ ରଖି, ରାମଙ୍କୁ ମନେପକାଇ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଧର୍ମ ଆଶା କଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ମୃଦୁ କୁହୁକୁହୁ ହଂସପିଲା ଭଳି ଶବ୍ଦରେ, ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ଶୋକାକୁଳ ଭାବେ ପୌରୋହିତଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ— “ଏମିତି ଶିଷ୍ଟ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏମିତି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ କିପରି ନେଇପାରିବି? ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ, ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ହରିବି? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ, ଦୁହେଁ ରାମଙ୍କର; ଏଠାରେ ଆପଣ ଧର୍ମ କହନ୍ତୁ। ଆଗ୍ରଜ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ସମାନ; ତେଣୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଉଚିତ। ଯଦି ଏମିତି ପାପ କରିବି, ଯାହା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯାହା ଦେବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଲଜ୍ଜା ହେବି। ମୋ ମାତା ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମୁଁ ମନେ ପସନ୍ଦ କରେନି; ଏଠି ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ଦୂରବର୍ତୀ ବନରେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଉଛି। ମୁଁ ମାତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ଯିଏ ରାଜା ଓ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରଘୁନନ୍ଦନ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ଲଗି ରହିଲା। ଯଦି ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ବନରୁ ଆଣିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ମୁଁ ବନରେ ରହିଯିବି। ବୃଦ୍ଧ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଥିବା ସାକ୍ଷାତ୍ରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦଳବଳରେ ଆଣିବି। ମୁଁ ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଦର୍ଜି, ରାସ୍ତା ସଫା କରୁଥିବା ଲୋକ, ଓ ପାଳେଇବା ଲୋକମାନେକୁ ପୂର୍ବରୁ ପଠାଇଦେଇଛି; ଏହି ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି।” ଏପରି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗୀ, ପାଖରେ ଥିବା ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଉଠ, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଦଳକୁ ଏକତ୍ର କର। ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦେଶ ଦିଅ।” ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ କାମ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଆଦେଶ ମିଳିଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ପୌରଜନ, ସେନାନାୟକ ଓ ସେନାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରା ଘୋଷଣା ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପତିମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ କହିଲେ। ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା, ବୃଷ ଚକ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ରଥ ସହିତ ସେନାନାୟକ ଓ ସେନାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳକୁ ଚଳାଇଲେ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଭରତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୋର ରଥ ତିଆରି କର।” ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଆଣିଲେ ଓ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିଭଳି, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ ଓ ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ରାଘବଙ୍କୁ ମନେକରି, ଭରତ ତାଙ୍କୁ ମନାନ୍ତୁ କଲେ— “ସୁମନ୍ତ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଉଠି ସେନାନାୟକଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଏକତ୍ର କର, କାରଣ ମୁଁ ବନରେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହା ଜଗତର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।” ଏହି ଭଲ ଆଦେଶରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ପୌରଜନ, ସେନାପତି ଓ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉଠ, ରଥ, ଉଣ୍ଟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମୟୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତିରାଶିତମ ସର୍ଗ ପାଠିତ ହୁଏ। ପରେ, ଭରତ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୌରୋହିତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ଭରତଙ୍କ ଆଗରେ ଚଲିଲେ। ନବହଜାର ତିଆରି ହାତୀ, ନିୟମାନୁସାରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ଗୌରବ ଭରତଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚଲିଲେ। ସାଠି ହଜାର ରଥ, ନାନା ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଧନୁର୍ଧର ସହିତ, ଭରତଙ୍କ ପଛେ ଚଲିଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଚଢ଼ିଥିବା, ଭରତଙ୍କ ପଛେ ଚଲିଲେ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀମତୀ କୌଶଲ୍ୟା, ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବା ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚଲିଲେ। ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭାସଦ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ— “କେବେ ଆମେ ଘନମେଘ ସମ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରବଳ ବାହୁ, ଧୃଢ଼ ଆଦର୍ଶ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବାନ୍, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ହରିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବୁ?” କାରଣ, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ରାଘବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବେ, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଦିଏ।