ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ବିବେକୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ଭରତ ଦେଖିଲେ—ସେଇ ସଭାଗୃହ ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଉପବେଶନ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯଥାଯଥା ଅନୁସାରେ ବସିବା ପରେ ସେଇ ସଭା କଳା ମେଘ ହଟିଯାଇଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା—ଏଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକାଠି ହେବା ପରେ, ସଭାର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେଟା, ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଏହି ମହାପୃଥିବୀ—ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ—ତୁମକୁ ଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ, ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଏବେ କଣ୍ଟକ ହୀନ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମ ପିତା ଓ ଭାଇ ଏହା ତୁମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ର ସୀମା ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଧନ-ମାଣିକ୍ୟ ନେଇ ଆସନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭରତ ଦୁଃଖରେ ବିଗ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲା, ସେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଆଁଶୁରେ ଆବୃତ, ମୃଦୁ ହଂସଶାବକର ସ୍ୱର ପରି କମ୍ପିତ, ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଅପବାଦ କଲେ—"ଏମିତି ଶିଷ୍ଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ କେଉଁଠି ନେଉଛି? ମୋ ପରି କିଏ ଏହା ନେବ? ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ କିପରି ଏକ ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିପାରିବ? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ—ଦୁହିଁ ରାମଙ୍କର; ଏଠି ନ୍ୟାୟ କ'ଣ ତାହା ଆପଣମାନେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ରାମ, ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ସମାନ; ସେଇ ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ। ଯଦି ମୁଁ ଏମିତି ଅଧର୍ମ କରିଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଅପମାନ ହେବି। ମୋ ମାଆଁ କୃତ ଅନ୍ୟାୟକୁ ମୁଁ ମାନିନାହିଁ; ଏଠାରେ ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି; ସେଇ ରାଘବ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ସଭାସଦସ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ରାମ ପ୍ରତି ଭରିଗଲା। ଭରତ କହିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଆଣିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି ସେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଯିବି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ, ବୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଶିଷ୍ଟମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଆଣିବି। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ କାମାର, ପଥସଫା କରିବା ଲୋକ ଓ ରକ୍ଷକମାନେ ପଠାଇଛି; ଏହି ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି।" ଏପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଭାଇପ୍ରେମୀ ଭରତ, ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦ୍ରୁତ ଉଠିଯାଅ, ସୁମନ୍ତ୍ର! ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେନା ଏକାଠି କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦିଅ।" ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସିରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ସେନା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଘରେ ଘରେ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା, ବୃଷ, ରଥ ଓ ସେନାପତିମାନେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଗଠନ କଲେ। ଏପରେ, ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଭରତ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦେଖିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ରଥ ଦ୍ରୁତ ଆଣ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଆଣିଲେ। ଏହିପରି ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଭରତ ପୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦ୍ରୁତ ଯାଅ, ସମସ୍ତ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଏକାଠି କର, କାରଣ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।" ଏହି ଭଲ ଆଦେଶ ପାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ମିତ୍ରମାନେ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଘରେ ଘରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉଠ, ରଥ, ଖଚ୍ଚର, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯୋକ୍ତ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଏଉଁପରି ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ଗରେ, ଭରତ ସକାଳେ ଉଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ନଅ ହଜାର ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଯଥାନିୟମେ ଚାଲିଥିଲେ। ସଠି ହଜାର ରଥ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ସହିତ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚଢ଼ି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଶଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବା ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିବା ଯାନରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଭଳି ଭରତଙ୍କ ଧର୍ମ, ଭାଇପ୍ରେମ ଓ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଦାହରଣ ଏହି ସର୍ଗରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ।