ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସେହି ସଭା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଜଳରେ ଭରିଯାଇଛି, ତାହାର କୂଳ ମଣି, ଶଙ୍ଖ ଓ ପଥରରେ ଭରିଥିଲା—ଏମିତି ଯେପରି ଦଶରଥ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ, ସେହି ସମୟର ମଧ୍ୟ ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏଠିଠାରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିବେକଶୀଳ ଭରତ ଦେଖିଲେ, ସେ ସଭାଘର ବୃଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ଏମିତି ଯେପରି ଏକ ରାତି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ବସିବା ପରେ, ସଭାଘର ପ୍ରଭା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ମେଘ ହଟିଯିବା ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ରାତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ଏହି ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଭରିଥିବା ସେହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସଭା ମଧ୍ୟ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏକାଠି ହେଲେ, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାରତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ବୋଉ, ରାଜା ଦଶରଥ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି ବିରାଜିତ ପୃଥିବୀ ତୁମକୁ ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ, ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଲୋକକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ଏବେ କଣ୍ଟକ ଶୂନ୍ୟ, ତୁମ ପିତା ଓ ଭ୍ରାତା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଭୋଗ କର, ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପାରି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଧନ ଓ ମଣି ନେଇ ଆସନ୍ତୁ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭରତ ବିଷାଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ, ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତି ଆଶାୟୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଆବେଗିତ ହୋଇ, ମୃଦୁ ହଂସପୁଛ ଚିକ୍ନା ଧ୍ୱନିରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ, "ଏମିତି ଶିଷ୍ଟ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ନୀତିରେ ଦୃଢ଼ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମୋ ପରି କିଏ ରାଜ୍ୟ ନେବ? ଦଶରଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ଥିବା ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଚୁରି କରିପାରିବି? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଁଠି ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ; ଏଠି ନ୍ୟାୟ କ'ଣ ତାହା ଆପଣମାନେ କହନ୍ତୁ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷ ସମ, ଯେପରି ଦଶରଥ ରାଜ୍ୟ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ। ଯଦି ମୁଁ ଏପରି ପାପ କରିବି, ଯାହା କୁଳୀନଙ୍କ ଅନୁଚିତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ନ ମିଳେ, ତେବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କଳଙ୍କ ହେବି। ମୋ ମାତା ଯାହା ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ମାନିନାହିଁ; ଏଠି ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଶିର ନମାଏ। ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ସେଇ ରାଜା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଘବ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇ, ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ। ଭରତ କହିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଆଣିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବି, ଏଠି ଥିବା ବୃଦ୍ଧ, ସଦାଚାରୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ସାମ୍ନାରେ। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ କାମାର, ମାର୍ଗ ପରିଛାଡ଼କ ଓ ରକ୍ଷକମାନେ ପଠାଇଛି; ଏହି ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି।" ଏପରି କହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ, ଭାଇପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଭାବରେ, ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଉଠ ଓ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯା; ତୁରନ୍ତ ସେନା ଏବଂ ଶିବିର ତିଆରି ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେ।" ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କାମ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଆଦେଶ ଶୁଣି ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ସେନା ଖୁସି ହେଲେ। ସେନାଙ୍କ ଘରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା, ବଳିଷ୍ଠ ବୃଷ, ଦ୍ରୁତ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେନାପତି ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚାଲାଇଲେ। ସେନା ସଜିଯାଇଛି ଦେଖି, ଭରତ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଜମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ରଥ ଦ୍ରୁତ ଆଣ।" ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଆଣିଲେ ଓ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟର ରାଘବଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ, ଭରତ ତାଙ୍କ ନାମ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଯାଅ ଓ ସେନାପତିମାନେ ଓ ସେନାକୁ ସଜାଇ ଆଣ; ମୁଁ ଚାହେଁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ, ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି, ଏହି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।" ଭରତଙ୍କ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ଆଦେଶରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରି, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସବ ଶୈଳୀରେ ଉଠ, ରଥ, ଉଣ୍ଟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ସଜାଇ ତିଆରି ହେଲେ। ଏଠିଠାରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମତ୍ ରାମାୟଣର ତିରାଶୀତମ ସର୍ଗ ପଢ଼ାଯାଉଛି। ଏହାପରେ, ଭରତ ସକାଳେ ଉଠି, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ, ସୂର୍ୟଙ୍କ ରଥ ପରି ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚଲିଗଲେ। ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ନବ ହଜାର ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଯାଉଥିଲେ। ଷଷ୍ଠି ହଜାର ରଥ, ନାନା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଥିଲେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ସଜିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉଥିଲେ। ଏହିଭଳି ଭରତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ସେନା ଓ ନାଗରିକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ପଥେ ଯାତ୍ରା କଲେ।