ଭାରତ ଏକ ଅତି ଶୋଭନ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଚକଚକିଆ ମାଟିରେ ତିଆରି, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଏବଂ ସୁଧର୍ମା ସଭା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଅନେକ ସେବକ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ତାହା ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା। ସେ ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯୋଦ୍ଧା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଲୋକଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆଣ, କାରଣ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଭାରତ, ଯୁଧାଜିତ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ। ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ସମସ୍ତେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହଲଚଲ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଦଶରଥଙ୍କୁ କରିଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାରତଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସଭା ଏମିତି ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ମହାସରୋବର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳଚର ଜନିତ, ଯାହାର ଜଳ ଶାନ୍ତ ଓ କୂଳ ମଣି, ଶଙ୍ଖ, ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପଥରରେ ଭରିଥିଲା—ଏହି ସଭା ଦଶରଥଙ୍କ ସମୟର ଗୌରବ ମନେ ପକାଇଲା। ଏଠାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭାରତ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରବୀଣ, ଦେଖିଲେ ଯେ ସଭା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ଆଲୋକିତ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ହୋଇ ବସିଲେ, ସଭା ଏକ ମେଘମୁକ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଇଲା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସବୁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଏପରେ ରାଜସଭାର ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାରତଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, "ବତ୍ସ, ରାଜା ଦଶରଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତୁମକୁ ଏହି ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରି। ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧୃଡ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ, ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଭୁଲିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଲୋକକୁ କେବେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏବେ ଦୁଷ୍ଟମୁକ୍ତ, ତୁମ ପିତା ଓ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଏହା ଭୋଗ କର, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ରପାର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଧନ ଓ ମଣି ଆଣନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ରହି, ରାମଙ୍କୁ ମନେ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁନିମ୍ନ, ଶାରଦ ହଂସଶାବଦ ପରି ମୃଦୁ ହେଲା, ସେ ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ଶୋକ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ, "ଏମିତି ଶିଷ୍ଟ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀ ରାମଙ୍କୁ କିଏ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିପାରିବ? ମୁଁ କିପରି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରିବି? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ ଦୁହେଁ ରାମଙ୍କ; ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ ଧର୍ମ କ'ଣ ତାହା ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ରାମ, ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷ ସମାନ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଦଶରଥ ଥିଲେ। ଯଦି ମୁଁ ଏମିତି ଅପରାଧ କରିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କଳଙ୍କ ହେବି।" "ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେନାହିଁ; ଏଠାରେ ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯଦିଓ ସେ ଦୂର ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ସେଇ ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଘବ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ଅନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। "ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ନେଇ ଆସିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବି। ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।" "ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ କାରିଗର, ପଥସଫା କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ରକ୍ଷକମାନେଂକୁ ଆଗକୁ ପଠାଇଦେଇଛି; ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି।" ଏଭଳି କହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତ, ଭାଇପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଉଠ; ସେନା ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଆଦେଶ ଦିଅ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସିରେ ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଆଦେଶ ମିଳିବାରେ, ନଗରବାସୀ, ସେନାପତି ଓ ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପତିମାନେଂକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା, ବଳିଷ୍ଠ ବଳଦ ଗାଡ଼ି, ଦ୍ରୁତ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେନାପତିମାନେ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କଲେ। ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ଭାରତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ରଥ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।" ଭାରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଆଣିଲେ ଓ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଭାରତ, ଯିଏ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ବଳଶାଳୀ, ଉଚିତ କଥା କହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପୁନି କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଉଠି ସେନାପତିମାନେଂକୁ ସଂଗଠିତ କର; ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କରିବି।" ଭାରତଙ୍କ ଉଚିତ ଆଦେଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଂକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏବେ ଘରେ ଘରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉଠ, ରଥ, ଉଣ୍ଟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଯୋକ୍ତ କରି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।