ବାର୍ତ୍ତା, ଦୁଃଖରେ ଭରିତ, ମନେ କରିଲେ—“ଏହି ରାମ, ଆମ ପ୍ରବଳ ରକ୍ଷକ, ମୋ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଅଟବୀକୁ ବାସିଦିଆଯାଇଛନ୍ତି।” ବାର୍ତ୍ତା ଏପରି ଶୋକ କରିବାକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ। ବାର୍ତ୍ତା ଏପରି ଶୋକାକୁଳ ହେବାବେଳେ, ରାଜଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା ଶ୍ରୀମତ୍ ଵଶିଷ୍ଠ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାୟକଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଶଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେ ଶୋଭାୟମାନ, ମାଟିରେ ତିଆରି, ମଣିମାଣ୍ଡ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିତ, ସୁଧର୍ମା ଶଭାଗୃହ ସଦୃଶ, ଅନେକ ଉପସ୍ଥିତ ଦାସମାନେ ଥିବା ଏହି ଶଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାତା ଵଶିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାପା ଲୁଙ୍ଗରେ ଢାକା ଶୁଣା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, ଦୂତମାନେ ପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୀର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଜନନାୟକମାନେ ତ୍ୱରିତ ଆଣ; ଆମେ ଆତ୍ୟନ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।” “ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ରାଜନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାର୍ତ୍ତା, ଯୁଧାଜିତ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଆଣ,” ଶ୍ରୀ ଵଶିଷ୍ଠ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ଆଦେଶ ପରେ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ହଲାହଲ ଚାଲିଗଲା—ଚାରିଅଁଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକମାନେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀରେ ଆସିଲେ। ବାର୍ତ୍ତା ଶଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହିପରି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ଦଶରଥଙ୍କୁ ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଶଭାଗୃହ ଏକ ଶାନ୍ତ ଝିଅଁରେ ପ୍ରବଳ ଜଳଜନ୍ତୁ ଭରିତ, ତାଳ ରତ୍ନ, ଶଙ୍ଖ, ଗୋଟି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ, ଦଶରଥ ଥିବାବେଳେ ଯେପରି ଶୋଭାୟମାନ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାଉଁଠିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବାର୍ତ୍ତା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶଭାଗୃହକୁ ଦେଖିଲେ—ଏହି ଶଭାଗୃହ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଭରିତ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ରାତି ସଦୃଶ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯଥାଯଥି ଶଭାଗୃହରେ ବସିଲେ, ଶଭାଗୃହ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖି ମেঘ ହଟିଥିବା ରାତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଶୋଭାୟମାନ ଶଭାଗୃହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭରିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖି ମেঘ ଦୂର ହୋଇଥିବା ରାତି ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜନ୍ତୁ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ବାର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ସ୍ବରରେ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ଦଶରଥ ରାଜା ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି, ତୁମକୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ପୃଥିବୀ ଦେଇ, ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ। ରାମ, ନିଶ୍ଚଳ ନୀତି ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି; ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ଆଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ସେପରି ରାମ ନିଜ ଆଦେଶକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ଏବେ ରାଜ୍ୟ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ, ତୁମକୁ ପିତା ଓ ଭାଇ ଦେଇଛନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଏହା ଭୋଗ କର, ତ୍ୱରିତ ଅଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ପବିତ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ର ସୀମାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଧନ-ରତ୍ନ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଧର୍ମପ୍ରବଣ ବାର୍ତ୍ତା ଦୁଃଖରେ ଭରିତ, ରାମଙ୍କୁ ଭାବି, ନୀତିରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍କର, ନବ କଳହଂସର ମୃଦୁ ଗଳା ସଦୃଶ, ଶଭାଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଶୋକ କରି ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ବ କଲେ—“ଏପରି ଶିକ୍ଷିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମପ୍ରବଣ ରାମଙ୍କୁ କିଏ ରାଜ୍ୟ ଛିନିପାରିବ? ମୋ ଭଳି କିଏ ଏହା କରିପାରିବ? ଦଶରଥଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ ଲୋକ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଚୋରିପାରିବ? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଁଟି ରାମଙ୍କ; ଏଠାରେ ଆପଣ ଧର୍ମ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ। ରାମ, ପ୍ରଥମ ଓ ଉତ୍ତମ, ଧର୍ମପ୍ରବଣ, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷ ସମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ମୁଁ ଏପରି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଉତ୍ତମମାନେ ଅନୁଚିତ, ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ ନହେବା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଲଜ୍ଜା ହେବି। ମାଆଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ମାନି ନାହିଁ; ରାମ ଦୂର ଅଟବୀରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଯୋଡ଼ି ହାତେ ତାଙ୍କୁ ନମନ କରି ଏଠାରେ ଦଉଡ଼ିଛି। ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି; ସେ ରାଜା ଓ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ; ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ବାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଶଭାଗୃହର ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମପ୍ରତି ହୃଦୟ ଲଗାଇ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ। ମୁଁ ଯଦି ମୋ ପ୍ରଭା ଭାଇକୁ ଅଟବୀରୁ ଆଣିପାରିବି ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅଟବୀରେ ରହିବି। ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଶିଳାପ୍ରବଣ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ, ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଭାଇକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ସମସ୍ତ କାରିଗର, ରାସ୍ତା ଉପକ୍ଷେପକ ଓ ରକ୍ଷକମାନେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ପଠାଇଛି; ଏହି ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛି। ଏପରି କହି, ଧର୍ମପ୍ରବଣ ବାର୍ତ୍ତା, ଭାଇପ୍ରେମରେ ଭରିତ, ପାଶରେ ଦାଣ୍ଡାଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତ୍ୱରିତ ଉଠ, ମୋ ଆଦେଶରେ ଯା, ଏକସାଥି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ସେନାକୁ ଏକତ୍ରିତ କର।” ବାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃଦୟ ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଭଳି ସମସ୍ତ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବା ଯାତ୍ରା ଆଦେଶ ଶୁଣି, ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ସେନା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଏହିପରି, ବୀରମାନେ ଘରେ ଘରେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ତ୍ୱରିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ। ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ା, ବୃଷ, ରଥ ସହିତ, ସେନାପତି ଓ ବୀରମାନେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିଲେ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ବାର୍ତ୍ତା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ରଥ ତ୍ୱରିତ ଆଣ।” ବାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆନନ୍ଦରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଆଣି, ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ରଘୁବଂଶୀ, ନିଶ୍ଚଳ ସତ୍ୟ, ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପ, ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ଓ ଦୃଢ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ, ବାର୍ତ୍ତା, ମହାତ୍ମା ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅଟବୀରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଥା କହିଲେ।