ଶତୃଘ୍ନ, ଦେଖ, କୈକେୟୀ କିପରି ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି—ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ରାଜା ଦଶରଥ ବିପରୀତ ଦୁଃଖରେ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଣ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କର ରାଜସ୍ୱ ଭାଗ୍ୟ ବର୍ତମାନ ଜଳରେ କୁଣ୍ଡୁଳି ନାଉ ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଭୂଲି ଯାଉଛି। ଆମର ପ୍ରବଳ ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ମା' କୈକେୟୀ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି। ଏପରି ବିପର୍ୟସ୍ତ, ଦୟନୀୟ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଖି ଅସେଯ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ। ଭାରତ ଏପରି ଶୋକ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବଶିଷ୍ଠ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାଙ୍କର ସଭାଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏହି ଭବ୍ୟ ମଣ୍ଡପ, ଚିକ୍କଣ ମାଟିରେ ତିଆରି, ରତ୍ନ ଓ ମଣିମାନିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସୁଧର୍ମା ମଣ୍ଡପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏଠାରେ ଅନେକ ଉପସ୍ଥିତି ଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାତା, ସୁନା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏବଂ ଦୂତମାନେ ଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ତୁରନ୍ତ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯୋଦ୍ଧା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଜନପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇ ଆସ। ଏଠି ଆପତ୍କାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।" "ଶତୃଘ୍ନ, ରାଜାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଭାରତ, ୟୁଧାଜିତ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ।" ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ, ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ଶୋର ଶୁଣିଗଲା—ଲୋକେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ଆସୁଥିଲେ। ଭାରତ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପରି, ଦଶରଥଙ୍କୁ ଯେପରି ଏକ ସମୟରେ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଭାରତଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାରତ ଦ୍ୱାରା ସଭା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା—ଏକ ଶାନ୍ତ ଝିଅ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଜଳଚର ଅଛି, ତାର ପାର ରତ୍ନ, ଶଙ୍ଖ ଓ କଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଦଶରଥ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟର ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏଠିଠାରେ ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଶୀ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭାରତ, ଜ୍ଞାନୀ, ସଭାଗୃହକୁ ଦେଖିଲେ—ଏଠି ଉତ୍ତମ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମେ ବସିଲେ, ସଭା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତିରେ ମେଘ ହଟିଗଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭବ୍ୟ ସଭା, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ମୁଖ୍ୟ ପୁଜାରୀ ଭାରତଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ—"ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଦଶରଥ ଧର୍ମ କରି ଶ୍ରୀର ଧରି ଶ୍ରୀମୟ ଭୂମି ତୁମକୁ ଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ରାମ, ସତ୍ୟ ଓ ନିଶ୍ଚୟରେ ନିଶ୍ଚଳ, ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ତାଙ୍କ ଆଲୋକ ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ, ଯାହାବେଳେ କଣ୍ଟମୁକ୍ତ, ତୁମକୁ ପିତା ଓ ଭାଇ ଦେଇଛନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ବିନୋଦ କରି ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କର।" "ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଶୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ରସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଆଣି ଦେଉନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗିଲା, ଧର୍ମ ଉପରେ ଅନୁରାଗ ରହିଲା। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଚାପିଗଲା, ମୃଦୁ କଳହାଁସ ପରି ଅବାଜରେ, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଶୋକ କରି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରତିବାଦ କରିଲେ—"ଏପରି ଶିକ୍ଷାବନ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ କିଏ ନେଇପାରିବ? ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କିଏ ଏହି କର୍ମ କରିପାରିବ?" "ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଉସୁର୍ପ କରିପାରିବ କି? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ ଦୁଇଁ ରାମଙ୍କର; ଏଠି ଆପଣ ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।" "ରାମ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷ ପରି, ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ।" "ମୁଁ ଏପରି ପାପ କରିଲେ, ଏହା ଉତ୍ତମ କୁଳ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ, ଏହା ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳରେ ଲଜ୍ଜା ହେବି।" "ମୋ ମା' ଦ୍ୱାରା ଯେ କିଏ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାନିନାହିଁ; ଏଠି ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବି, ତାଙ୍କୁ ଦୂର ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।" "ମୁଁ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ଯେ ରାଜା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଘବ ତିନି ଜଗତର ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସଭାସଦସ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗିଲା। "ମୁଁ ଯଦି ମୋ ଉତ୍ତମ ଭାଇକୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଆଣିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ବାଳକ, ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବା ସମୟରେ, ବଳପୂର୍ବକ ଆଣିବି।" "ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ କାଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ, ପଥ ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି।" ଏପରି କଥା କହି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାରତ, ଭାଇ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ, ନିକଟରେ ଥିବା ପ୍ରଜ୍ଞାବନ୍ତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଉଠ, ମୋ ଆଦେଶରେ ଦଳ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କର।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରାର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ନାଗରିକ, ସେନାପତି ଓ ସେନା ଆନନ୍ଦ ରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ। ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଘରେ ଘରେ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ। ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା, ବୃଷ ଗାଡ଼ି ଓ ତୀବ୍ର ରଥରେ, ସେନାପତିମାନେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହ ସମସ୍ତ ଦଳକୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ, ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ଦେଖି, ଭାରତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ରଥ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।