ଏହି ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ଅଟାଳିକା ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଶୀର୍ଷ ଭାଗ ମାନେ ଆକାଶରେ ଭସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବୃକ୍ଷ ରହିଥିଲା, ଶୀତଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ, ସେହିପରି ରାଜପଥ ମଧୁର ଏବଂ ଚତୁର ହସ୍ତକଳାରେ ନିର୍ମିତ ଥିଲା, ଏକ ପରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଶୁଭ ରାତିରେ, ବାର୍ଦ୍ଧ ଓ ଗାୟକମାନେ ଭଲ ଶୁଭ କଥା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୀତରେ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୁନାର ଧାର ଥିବା ମୃଦଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଗଲା, ଶତ ଶଂଖ ରବ ହେଲା, ଅନେକ ସଙ୍ଗୀତ ଯନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଶବ୍ଦ ଅନୁସ୍ୱାର ହେଲା। ଏହି ମହାନ ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ତଳିଆଁ ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହା ଦୁଃଖକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଦେଲା। ତାପରେ ଭରତ ଜାଗି ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦ ଅଟକାଇଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ," ଏହି କଥା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଦେଖ, କୈକେୟୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କେତେ ବଡ଼ ଅପକାର କରିଛନ୍ତି; ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଦଶରଥ ଚିରନିଦ୍ରାକୁ ଗଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଏବେ ନୈୟା ବିନା ପାନିରେ ଭସୁଥିବା ନୌକା ପରି ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହେଇଯାଇଛି। ଆମର ରକ୍ଷକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ମାଆ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ବନବାସକୁ ପଠାଇଦେଇଛନ୍ତି।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଶୋକପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ। ଏହିଭଳି ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବାବେଳେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ରାଜାଙ୍କ ସଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ, ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସୁଧର୍ମା ସଭା ପରି ଚମକୁଥିବା ସଭାଘରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବଶିଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରୂପୀ ସିଂହାସନରେ ବସି, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କାଯାଇ, ଦୂତମାନୋକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଓ ବିଳମ୍ବ ବିନା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯୋଦ୍ଧା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲୋକନାୟକମାନୋକୁ ନେଇଆ, କାରଣ ଆମକୁ ଏଠି ଅତି ଦ୍ରୁତ କାମ ଅଛି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭରତ, ଯୁଧାଜିତ୍, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱାସୀମାନୋକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଆ।" ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ବଡ଼ ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲା—କିଏ ରଥ, କିଏ ଘୋଡ଼ା, କିଏ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସଭାକୁ ଆସିଲେ। ଭରତ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେପରି ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଯେପରିକି ପୂର୍ବେ ଦଶରଥଙ୍କୁ କରିଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଦ୍ୱାରା ସଭା ଏପରି ଶୋଭିତ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ ରହି, ତାହାର ପାଣି ଶାନ୍ତ ଓ କୂଳ ମଣି, ଶଙ୍ଖ, ଗୋଟିକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥାଏ—ଯେପରି ଦଶରଥ ଥିଲେ ସେପରି। ଏଠାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବିରାଟ ଏକାଶୀତମ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଭରତ, ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଭା ଘରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ ବସିଥିଲେ, ଏହି ସଭା ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ବୃଦ୍ଧମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ବସିଲେ, ସମଗ୍ର ସଭା ମେଘ ହଟିଯିବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏହା ମେଘ ହଟିଯିବା ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ରାତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ରାଜା ଦଶରଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଧରା ତୁମକୁ ଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ରାମ ତଥ୍ୟ ଓ ଧୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ, ଧର୍ମ ମନେରେ ରଖି, ପିତୃଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଲୋକ କେବେ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ଏବେ କଣ୍ଟକ ମୁକ୍ତ, ତୁମ ପିତା ଓ ଭାଇ ତୁମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଏହା ଭୋଗ କର, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଶୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ର ସୀମା ରାଷ୍ଟ୍ରରେଠାରୁ ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଆଣନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଭାବିଲା। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଯିବା ସ୍ୱର, ଶାବକ ହଂସର ଡାକ ପରି ମୃଦୁ, ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବିଳାପ କଲେ ଓ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ—"ରାମ ପରି ଶିଷ୍ଟ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ, ନିୟମିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କିଏ ରାଜ୍ୟ ଛିନିବ? ମୋ ପରି କିଏ ଏହା କରିପାରିବ? ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ କିପରି ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଛିନିବି? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ ଦୁହେଁ ରାମଙ୍କ; ଏଠି ଆପଣ ଧର୍ମ କଣ ତାହା ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।" "ରାମ, ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷ ସମାନ, ସେଉଁଥିରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଯେପରି ଦଶରଥ ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯଦି ମୁଁ ଏପରି ପାପ କରିଏ, ଯାହା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ବଂଶର ଲଜ୍ଜା ହେବି। ମୁଁ ମୋ ମାଆ କୃତ ଅପରାଧକୁ ମାନିନାହିଁ; ଏଠି ମୁଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବି, ସେ ଯଦିଓ ଦୂର ବନରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ସେଇ ପୁରୁଷ ଓ ରାଜା; ରାଘବ ଏହି ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା।