ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ସେନାପତିମାନେ ରାସ୍ତା ଓ ତାଲିକାକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କେହି କେହି କୁଆଁ ଓ ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ବାଲୁକା ଭରି ଭରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସ୍ଥଳୀକୁ ସମତଳ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁଠି ଯାହା ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର ଥିଲା, ସେଠି ବାନ୍ଧିଲେ; ଯାହା ପରିଷ୍କାର କରିବା ଦରକାର, ସେଠି ପରିଷ୍କାର କଲେ; ଯେଉଁଠି ଭାଙ୍ଗିବା ଦରକାର, ସେଠି ଭାଙ୍ଗିଲେ। କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ବହୁତ ପାନି ଚ୍ୟାନେଲ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମଞ୍ଚ ସହିତ ଅନେକ ଉତ୍ତମ କୁଆଁ ଖୋଦିଲେ। ଏହି ରାସ୍ତା ଚୁନାରେ ଲେପା ମାଟି, ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହାଣି, ଓ ଝଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିବା ଏହି ରାସ୍ତା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗପଥ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏହା ପରେ ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁର ଫଳରେ ଭରିଥିବା ମନୋହର ସ୍ଥାନ ବାଛିଲେ। ମହାନ ଭରତଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏହି ନବ ନିବାସକୁ ଅଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରାଗଲା, ଯାହା ମଣି ମୋତି ପରି ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ଶୁଭ ତାରା ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦେଖି ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମହାତ୍ମା ଭରତ ପାଇଁ ଏହି ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଚାରିପାଖରେ ବାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଖାଲି ଖନ୍ଦକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ପୋଲ ଭଳି ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ମହାନ୍ ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ଅନୁଶାସିତ ମହଲ ଓ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଇଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଉଚ୍ଚ ଦଳାନର ଉପର ତଳ ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଭବନମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏପରି ଏହି ମହାନ ନିବାସ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଛାୟା, ଶିତଳ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ, ସେପରି ମହାନ ରାଜପଥ ବି ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇ ଅନୁକ୍ରମେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହିପରି ଶୋଭା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶୁଭ ରାତିରେ ବାଦ୍ୟକ ଓ ଗାୟକମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଶୁଣାଇଲେ। ସୁନାର ପଟି ଲାଗିଥିବା ଘଣ୍ଟା ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କଲା, ଶତଶତ ଶଂଖ ନାଦ ହେଲା, ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଓ ତଳ ସ୍ୱରେ ବଜିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ଭରତଙ୍କ ମନର ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଗଭୀର କଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଭରତ ଉଠି ଏହି ଧ୍ୱନିକୁ ବନ୍ଦ କରି, କହିଲେ, "ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ," ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କୈକେୟୀ କିପରି ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ଅନର୍ଥ କରିଛନ୍ତି। ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଦଶରଥ ଚଳିଗଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଏହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପଦ ବେପତ୍ତା ନାଉକା ପରି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଭସୁଛି। ଆମ ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ମାଆ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରେଷଣ କରିଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ସେଠାକାର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଭରତ ଏଭଳି ଶୋକ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାନ ବସିଷ୍ଠ, ରାଜଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାଙ୍କ ସଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ମୃଦୁ ଏବଂ ଚକଚକିଥିବା ମାଟିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ମଣିମୋତିରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସୁଧର୍ମା ସଭା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ମହାନ ସଭାରେ ଅନେକ ସେବକ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ବସି, ଦୂତମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ଦ୍ରୁତ ଏଠାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୀର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲୋକପ୍ରମୁଖମାନେକୁ ନେଇଆସ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମହାନ ଭରତ, ଯୁଧାଜିତ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନେକୁ ଆଣ।" ଏହାପରେ ଲୋକମାନେ ଗଡ଼ି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଆସିଲେ, ମହାନ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଭରତ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଯେପରି ଏକଦା ଦଶରଥଙ୍କୁ କରିଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସଭା ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଜଳ ଓ ମଣିମୋତିରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ଝିଅ ପାରିବେଶ ଏକଦା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖି ଚମକୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବୟାସୀତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନୀ ଭରତ ଦେଖିଲେ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ଲୋକମାନେ ସଭାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ପରେ ରାତି ଆଲୋକିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧମାନେ କ୍ରମେ ଆସି ବସିଲେ, ଏହି ମହାନ ସଭା ମେଘ ହଟିବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏବେ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ମୁଖ୍ୟ ପୂଜାରୀ ବସିଷ୍ଠ ମୃଦୁ କଥାରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବତ୍ସ, ରାଜା ଦଶରଥ ଧର୍ମପାଳନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତୁମକୁ ଏହି ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ରାମ, ତଥ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏବେ ଦୁଷ୍ଟମୁକ୍ତ, ତୁମ ପିତା ଓ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଏହା ଉପଭୋଗ କର, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କର। ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ସମୁଦ୍ରପାର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଧନ ଓ ମଣିମୋତି ଆଣନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଦୁଃଖ ଓ ଧର୍ମରେ ଭରତଙ୍କ ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ନବ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।