ଭାରତ ଦେଖିଲେ ଆପଣଙ୍କର ଦିଃଖ ଓ ଦୟା, ଏବଂ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ—“ରାମ ଆମର ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଓ ଭୂମିର ରାଜା ହେବେ; ମୁଁ ଚୌଦ ଅବସର ବନରେ ବସିବି। ଏକ ବିଶାଳ, ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ବଳ ଦଳ ତିଆରି କରାଯାଉ; ମୁଁ ନିଜେ ମୋ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାଘବଙ୍କୁ ବନରୁ ଆଣିବି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଆମେ ଆଗରେ ନେଇଯିବା; ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ମନୁଷ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଯଜ୍ଞରୁ ଆଣାଯାଏ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବି। ମୁଁ ମୋ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ କଠିନ ବନରେ ବସିବି ଓ ରାମ ରାଜା ହେବେ। ଶିଳ୍ପିମାନେ ମାର୍ଗ ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ମାର୍ଗ ସମତଳ କିମ୍ବା ଅସମତଳ ହେଉ; ଦକ୍ଷ ରକ୍ଷକମାନେ ଆମ ସହଯାତ୍ରୀ ହେଉନ୍ତୁ।” ଭାରତ ଏପରି ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କଥା କହିବାକୁ ଲୋକମାନେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏପରି କଥା କହିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ତୁମ ସହିତ ରହୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁମେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ।" ଭାରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା। ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—"ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତ ଲୋକ ଓ ଶିଳ୍ପିମାନେ ମାର୍ଗ ତିଆରି କରିବାକୁ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।" ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏଠିଏଠି ସର୍ଗ ପାଠ କରାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତାପରେ ଦକ୍ଷ ଭୂମି ବିଶେଷଜ୍ଞ, ମାପିବା ଓ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୂର ଖଣନକାରୀ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ମାସ୍ଟରମାନେ, ଯନ୍ତ୍ରଦକ୍ଷ, କଠମିଷ୍ଟ, ମାର୍ଗ ନିର୍ମାତା ଓ ଗଛ କାଟିବାକାରୀମାନେ ଯାଇଲେ। ଓଁଖ କାଟିବା, ପ୍ଲାଷ୍ଟର କରିବା, ବାଁଶ କାମ କରିବା, ଏବଂ ମାପିବା ଦକ୍ଷମାନେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଜନସମୂହ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ସମୁଦ୍ରର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ମାର୍ଗ ନିର୍ମାଣ ଦକ୍ଷମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଲତା, ଝାଡ଼, ପ୍ରକଣ୍ଡ ଓ ପଥର କାଟି, ଲୋକମାନେ ମାର୍ଗ ସଫା କରି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ କାଟିଦେଲେ। ଗଛ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ କିଛିମାନେ ଗଛ ଲଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଧାରାଳ ଉପକରଣରେ ଗଛ କାଟିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ନିକଟର ଜଙ୍ଗଲ ଓ କଠିନ ଜମିକୁ ଖୋଲିଲେ। କିଛିମାନେ ଗଡ଼ି ଓ ଗଭୀର ତଳ କୁ ବାଲି ଭରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିମ୍ନ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରିଲେ। ଯାହା ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର, ବାନ୍ଧିଲେ; ଯାହା ସଫା କରିବା ଦରକାର, ସଫା କରିଲେ; ଯାହା ଭାଙ୍ଗିବା ଦରକାର, ଭାଙ୍ଗିଲେ। ସାଉତିକ ସମୟରେ ଦକ୍ଷମାନେ ଅନେକ ଜଳ ଚ୍ୟାନେଲ ତିଆରି କରିଲେ, ସମୁଦ୍ରର ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ। ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଆଁ ଖୋଲିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଦେଇ ସଜାଇଲେ। ପ୍ଲାଷ୍ଟର ତଳ, ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଦ ଆସୁଥିବା ପକ୍ଷୀର ଡାକ, ଓ ଧ୍ୱଜ ପତାକାରେ ମାର୍ଗ ଚମକୁଥିଲା। ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ସଜାଯାଇଥିବା, ଏହି ସେନାର ମାର୍ଗ ଶ୍ରୀର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ନିୟୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁର ଫଳ ଭରି ରମ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ବସତି ଅଳଙ୍କାରରେ ଏକ ମଣିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚୟନ କରି, ବିଶ୍ୱାସର ଭାରତ ପାଇଁ ଏହି ବସତି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ବାଲି ଭରି ଖାଲି ଖାଲି ଖନି ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ଭଳି ଦଣ୍ଡ ଓ ଚମକୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ସହିତ ଏହି ବସତି ଅତି ରମ୍ୟ ହେଲା। ଧ୍ୱଜ ଦେଇ ସଜାଯାଇଥିବା ଦ୍ବିତୀୟ ତଳ ଅଟାଳିକା, ମହଲ ଓ ଦେଉଳ ସମୂହ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ମାର୍ଗ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ତିଆରି ହେଲା। ଏହି ଉଚ୍ଚ ତଳ ଅଟାଳିକା ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବସତି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଗଙ୍ଗା ଉପକୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଶୀତଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ମାଛ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଶ୍ୱେତାକାଶ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାରେ ଯେପରି ଚମକେ, ଏହି ରାଜମାର୍ଗ ମଧୁର ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ତିଆରି ହୋଇ ଏକ ଅନୁକ୍ରମରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଉଁଏଉଁ ସର୍ଗ ପାଠ କରାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ସୁଭ ରାତିରେ, କବି ଓ ଗାୟକମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତରେ ଶ୍ଳାଘା କରିଲେ। ସୁବ୍ରଣ ଧାରାର ଘଣ୍ଟି ନାଦ ହେଲା; ଶତାଧିକ ଶଂଖ ତାଲ ଦେଲା, ଓ ତାଲ ଉପକରଣ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଶବ୍ଦରେ ବାଜିଲା। ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଭାରତଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ଗଭୀର କରିଦେଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଦୁଃଖରେ ତଳିଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ଭାରତ ଜାଗି, ଏହି ଶବ୍ଦ ବନ୍ଦ କରି, କହିଲେ—“ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ,” ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କୈକେୟୀ କେତେ ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ—ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି, ଦଶରଥ ରାଜା ବିଦାୟ ହୋଇଗଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଓ ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ରାଜଶ୍ରୀ, ଏବେ ଜଳରେ ବେପରୋଆ ନାଉର ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଭୂମିକୁ ଚାଲିଯାଉଛି।