ଗରୁଡ଼ାରେ ଆସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ବର୍ଷା ମେଘରେ ରବି ଯେପରି, ସୁନା ଦୀପ୍ତ ଶୂଳ ଓ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେଠି, ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଏସି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିଲେ— "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ଆମେ ତୁମକୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛୁ; ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ସେ ଧର୍ମମୟ, ଦାନଶୀଳ, ଏବଂ ମହା ଋଷିମାନଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ; ତାଙ୍କର ତିନି ଜଣେ ରାଣୀ, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସମାନ।" "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଚାରି ରୂପ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉ; ଏଠାରେ ତୁମେ ଜଗତର ଦୁଃଖକାରୀ ରାବଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ କର; ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତ୍ରାସ ଦେଉଛି।" "ଏହି ଅବୁଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ, ଅତି ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ନନ୍ଦନ ବନରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତାରେ ପୀଡ଼ିତ କରିଥିଲା; ଏହି ତାଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଆମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଏସିଛୁ।" "ଏହି ଅପରାଧୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିବା ପାଇଁ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।" "ଏହି ଦେବମାନେ ଓ ମାନବମାନେ ର ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କର; ଏପରି ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅମରମାନଙ୍କ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସମ୍ମାନିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—" "ଭୟ ଛାଡ଼, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୁମର ଉପକାର ପାଇଁ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପୁତ୍ରାନ୍ବ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ନିହତ କରିବି।" "ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ଦୁଃଖକାରୀ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ମୁଁ ଦଶ ହଜାର ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ମାନବ ଲୋକରେ ବାସ କରିବି।" "ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏତିକି ସମୟ ରୁହି, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଏପରି ଦେବମାନେ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ପରେ, ନିଜ ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନ ଚିନ୍ତା କରି, ପଦ୍ମନୟନ ବିଷ୍ଣୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ।" "ସେ ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଦଶରଥଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ଚୟନ କଲେ; ତାପରେ ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଷ୍ଟୁତି କଲେ।" "ଅତି ଉଦ୍ଧତ ରାବଣ, ଶକ୍ତିରେ ଭୟଙ୍କର, ଅଭିମାନରେ ତରଳ, ଦେବମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ, ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରବରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ; ଏହି ଭୟକୁ ଦୂର କର, ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ।" "ଏହି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମାରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।" ଏହି ସମୟରେ, ବିଦ୍ୟାମୟ ପାୟସ ଦିବ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଭରି, ରାଜା ଦଶରଥ ଏହି ପାତ୍ରକୁ ବିବାହିତା ଭାବରେ ନିଜ ବିଶାଳ ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ଏହା ମାନେ ମାୟାର ତିଆରି କରା ଦେଖାଏ। ଏହା ପରେ, ନାରାୟଣ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ, ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିଲେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ— "ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଅଛି? କେଉଁ ଉପାୟ ଅନୁସରି, ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦୁଃଖକାରୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି?" ଦେବମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ନିହତ କର।" କାରଣ, ରାବଣ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଏହି ବର ଦେଲେ— "ସେ ମାନବ ଛଡ଼ା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଜୀବରୁ ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।" ରାବଣ ବର ନେବା ସମୟରେ ମାନବମାନେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ଏହି ବର ଦେବାରୁ ଅଭିମାନୀ ହେଇ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ତିନି ଲୋକ ନଷ୍ଟ କରେ, ଜନାନୀମାନେକୁ ଚେନାଇ ନେଉଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମାନବ ହାତରେ ନିଶ୍ଚିତ। ଦେବମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିତା ଭାବେ ଚୟନ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦଶରଥ ମହା ତେଜସ୍ବୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ; ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ରାଜା ପୁତ୍ର କାମନା ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ ନେଇ, ଦୃଶ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଦଶରଥଙ୍କ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମ, ଅପୂର୍ବ ତେଜ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଶ୍ୟାମ, ଲାଲ ଚିର ଓ ଲାଲ ମୁଁହ, ଢୋଲ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର ରୋମ ଓ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିବା ପିଲା ରଙ୍ଗର, ଚୁଲ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସମାନ ଉଚ୍ଚ, ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ସିଂହର ପ୍ରତାପ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଭଳି, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଆଭରେ ଏକ ପାତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ଏହି ପାତ୍ର ଦିବ୍ୟ ପାୟସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ପାତ୍ରକୁ ବିବାହିତା ଭଳି ନିକଟରେ ଧରି, ବିଶାଳ ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ମାନେ ମାୟାର ତିଆରି। ତାପରେ, ଦଶରଥ ହାତ ଜୋଡି, ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଛି, କଣ କରିବି?" ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କହିଲେ— "ହେ ରାଜା, ଦେବମାନେକୁ ପୂଜା କରି, ଏହା ଆପଣ ପାଇଛନ୍ତି।" "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନେ ତିଆରିଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ପାୟସ ନିଅ, ଯାହା ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାଏ, ଶୁଭ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।" "ଏହି ପାୟସ ତୁମେ ତୁମ ଯୋଗ୍ୟ ରାଣୀମାନଙ୍କୁ 'ଏହା ଖାଅ' ବୋଲି ଦେଉ; ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସେହି ପୁଅ ପାଇବେ, ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରୁଛୁ।" ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାୟସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ପାତ୍ର ନମ୍ରତାରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୁରୁଷକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରମୋଦରେ ପରିକ୍ରମା କଲେ।