ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ଏକ ପବିତ୍ର ଗାଥାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହା ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରେ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଗାଥାରେ ଭରତ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନିଜଜନଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଛନ୍ତି, "ରାଜ୍ୟାଧିକାର ସଦା ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ମିଳେ; ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ମନ୍ଷ୍ୟ ଭଳି ଆପଣମାନେ ଏଭଳି କଥା ମତେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଭରତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ, "ରାମ ଆମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ସେ ଭୂମିର ରାଜା ହେବେ; ମୁଁ ଚଉଦ ଅବଧି ବନରେ ରହିବି।" ସେ ନିଜ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚାରି ଦଳୀ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ନିଏବାକୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି। ବନରେ, ସମସ୍ତ ଉଚିତ ବିଧିରେ ଏହି ମାନବ ସିଂହ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞରୁ ଆଣାଯାଏ, ତେଣୁ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବି। ମୁଁ ମୋ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କ ନିଜସ୍ଥ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ କଠୋର ବନରେ ରହିବି, ରାମ ରାଜା ହେବେ। ସେ କହିଲେ, "କାମ କର୍ମୀମାନେ ରାସ୍ତା ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ସେ ହେଉ ଉତଳ କିମ୍ବା ସମତଳ; ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଚାଲିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ପ୍ରହରୀମାନେ ଆମ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ।" ଭରତ ଏପରି ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଯେପରି ତୁମେ ଏପରି ଉଦାତ୍ତ କଥା କହୁଛ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ସଦା ତୁମ ସହ ରହୁନ୍ତୁ, ତୁମେ ତୁମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ।" ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍କଳ ଲୋକଙ୍କ ଚକୁ ତୁଷ୍ଟି ଅଶ୍ରୁ ଦେହକୁ ଆସି ପଡିଲା। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ସଭା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସନ୍ତୋଷରେ କହିଲେ, "ପ୍ରଜା ଏବଂ କାମ କର୍ମୀମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ରାସ୍ତା ତିଆରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।" ଏହି ସମୟରେ, ଭୂମି ମାପିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରମିକ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାମାନେ ନିଜ କାମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଯନ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ପ୍ରବୀଣ, କଠାର କାମ କର୍ମୀ, ରାସ୍ତା ତିଆରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଗଛ କଟିବାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। କୁଆ କାମ କର୍ମୀ, ପୁତଳ ମଜୁରିଆ, ବାଁଶ କାମ କର୍ମୀ, ଏବଂ ମାପିବାରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଚଲିଲେ। ଏହି ମହାନ ଦଳ ଉଲ୍ଲାସରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନର ସମୁଦ୍ର ପରି ତେଜରେ ଚମକିଲା। ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାମ ନେଇ, ରାସ୍ତା କାମ କର୍ମୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ନେଇ ଆଗକୁ ଚଲିଲେ। ଲତା, ଜଙ୍ଗଲ, ଗଛ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ପଥ ଓ ପାଥର କଟି, ସେମାନେ ରାସ୍ତା ସଫା କଲେ। କିଛି ଗଛ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଗଛ ଲଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ କୁଲାଡି, ବାଁଶି, ଅଘାଡ଼ି ଦେଇ ଗଛ କଟିଲେ। କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଲାଗି ତିନ୍ତି, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅଘାଡ଼ି କାଟି ସଫା କଲେ। କିଛି କୁଆ ଓ ଗହିର ଗଡ଼ିକୁ ଚେନା ଦେଇ ଭରିଲେ, କିଛି ତଳା ଭୂମି ସମତଳ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଆବଶ୍ୟକ, ସେଉଁଠି ବାନ୍ଧିଲେ, ସଫା କଲେ, ଭଙ୍ଗ କଲେ। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଦିନରେ, ସେମାନେ ଅନେକ ଜଳ ଚ୍ୟାନେଲ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଥିଲା। ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସେମାନେ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଆ ଖୋଦିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚଉକ ଦେଇ ଶୋଭିତ କଲେ। ଚୂଣା ଦେଇ ତିଆରି ଭୂମି, ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଦିରାପାନ କରିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର, ଝଣ୍ଡା ଦେଇ ଶୋଭିତ ରାସ୍ତା ଅତି ଆଲୋକିତ ହେଇଗଲା। ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦେଇ ଶିତଳ ଏବଂ ଫୁଲ ଦେଇ ଶୋଭିତ, ସେନାର ପଥ ଏପରି ଚମକିଲା, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପଥ। ଏପରି, ନିଯୁକ୍ତ ଅଧିକାରୀମାନେ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ମଧୁର ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ। ଭରତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଏହି ଉପନିବେଶ ଅଧିକ ଭୂଷିତ ହେଇ, ରତ୍ନ ପରି ଚମକିଲା। ପ୍ରବୀଣ ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ଶୁଭ ତାରା ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚୟନ କରି, ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ବସ୍ତି ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଉପନିବେଶ ବାଲି ଦେଇ ଉଚ୍ଚ ଖାଲି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ପରି ଥମ୍ଭା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଶୋଭିତ ହେଲା। ପ୍ରାସାଦ ତାଲିକା, ମହଲ ଓ ଦେଉଳ ଦେଇ ଆବୃତ, ଝଣ୍ଡା ଦେଇ ଶୋଭିତ, ଖୋଲା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ରାସ୍ତା ରହିଲା। ଉଚ୍ଚ ଅଟାଳିକାର ଉପର ତଳ ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା; ଏହି ଉପନିବେଶ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଚମକିଲା। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ, ଶିତଳ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ବଡ଼ ମାଛର ହାରାହାରି ଥିଲା। ଏହି ରାଜପଥ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଦେଇ ଶୋଭିତ ରାତିର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା। ଏବେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଉଁଠ ବିଶିଷ୍ଟ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୁଭ ରାତିରେ, କଥକ ଓ ଗାୟକମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା ଓ ଲାଭଦାୟକ ଗୀତରେ ବନ୍ଦନା କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଧାଡ଼ ଦିଆଯାଇଥିବା ଘଣ୍ଟା ଦିଆଯାଇଲା, ଶତାଧିକ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଏହି ମହାଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ପୂରି ଦେଲା, ତଥାପି ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅଧିକ ଗଭୀର ହେଲା। ଏବେ, ଭରତ ଜାଗି ଏହି ଶବ୍ଦ ଅଟକାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ," ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେଖ, ଶତୃଘ୍ନ, କୈକେୟୀ ଲୋକମାନେ କେତେ ବଡ଼ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି: ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଦଶରଥ ଚାଲିଗଲେ।" ଏହି ଭାବରେ ଭରତଙ୍କ ଉଦାତ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ତାଙ୍କ ନିଜ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଭାବ ଏହି ଗାଥାରେ ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି।