ଭୂମିକା: ଏହି କଥା ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭରତ ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅପାର ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି। ଭରତ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ଆମ ବଂଶରେ ରାଜ୍ୟ ନିତ୍ୟ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କର ଅଧିକାର ଅଟୁଟ ଅଛି। ତେଣୁ, ଆପଣମାନେ ମତେ ଏପରି କଥା କହିବେ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀରାମ ଆମର ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ, ସେ ଏହି ଭୂମିର ରାଜା ହେବେ। ମୁଁ ଚଉଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି।" ସେ ଆହୁରି କହିଲେ, "ଏକ ବିଶାଳ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଯାଇ ମୋ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରେଇ ଆଣିବି। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀ ଆମ ସାଙ୍ଗରେ ନିଆଯିବ। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟଶାର୍ଦୂଳ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିଯଜ୍ଞରୁ ଅଗ୍ନି ଆଣାଯାଏ, ସେପରି ରାମଙ୍କୁ ଫେରେଇ ଆଣିବି।" ଭରତ ଦୃଢ଼ତାର ସହ କହିଲେ, "ମୋ ମାଆଙ୍କର ନିଜସ୍ୱାର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ କଠୋର ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି, ରାମ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।" ସେ ଆହୁରି ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ସମସ୍ତ କାମକାରିଗରମାନେ ପଥ ସମତଳ କିମ୍ବା ଅସମତଳ ଯେପରି ହେଉ, ତାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଚାଲିବାରେ ଦକ୍ଷ ପାଳକମାନେ ଆମ ସହ ଯିବେ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉଦ୍ବୋଧନରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଏପରି ଭାବନାରେ ଆପଣ ଯେପରି ଭୂମି ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତୁ।" ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣି ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ପଡିଲା। ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସଭାସଦ୍ୟମାନେ ଏହା ଶୁଣି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଜନସାଧାରଣ ଓ କାମକାରିଗରମାନେ ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଚାଲିଛନ୍ତି।" ଏହିପରେ, ସ୍ଥଳମାପି, ଚିହ୍ନଟକାରୀ, ଦକ୍ଷ କାମକାରିଗର, ମଜୁର, ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନେ ନିଜ କାମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ, ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସହିତ ଅଧିକାରୀ, ଯନ୍ତ୍ରଚାଳକ, ବୃକ୍ଷ କାଟୁଥିବା କାମକାରିଗର, ରାସ୍ତା ତିଆରିକାର, କାଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ। କୁଆଁ ଖୋଦୁଥିବା, ଗାଁଥିବା, ବାଁସ କାମକାରିଗର, ମାପିବା ଦକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଦଳ ଆନନ୍ଦରେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଦିନ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ସମସ୍ତ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ—କେହି ଲତା, ଜାଡ଼, ଝାଡ଼ି, ପଥର କାଟି, ବୃକ୍ଷ ଫେଲି ପଥ ସଫା କଲେ। ଅନ୍ୟେଁ କେଉଁଠି ଗଛ ଲଗାଇଲେ, କେଉଁଠି ଆଁରି, କୁଲାଡ଼ି, ଛୁରୀ ଦ୍ୱାରା ଗଛ କାଟିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମକାରିଗରମାନେ ଘନ ନଳ ଝାଡ଼ି ଭାଙ୍ଗି, ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ ସଫା କଲେ। କେହି କୁଆଁ, ଗହିର ଗଡ଼ିକୁ ବାଲି ଭରିଲେ, କେହି ନିମ୍ନ ଭୂମି ସମତଳ କଲେ। ଆବଶ୍ୟକ ଅଂଶକୁ ବାନ୍ଧିଲେ, କେଉଁଠି ମାଟି ସଫା କଲେ, କେଉଁଠି ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲିଲେ। ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ସମୟରେ ତେମାନେ ଅନେକ ପାନି ଚ୍ୟାନେଲ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଅନେକ ଆକୃତିର ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସମ ଚଉଡ଼ା। ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଆଁ ଖୋଦି, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କଲେ। ପଥ ଚୁନା ଲାଗି ମଜବୁତ କରି, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀର ଡାକ, ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଇଲା। ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟି, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ସଜି, ସେନାର ମାର୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗପଥ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଅଧିକାରୀମାନେ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁର ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ସ୍ଥାନ ବାଛିଲେ। ଭରତଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେଠାକୁ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ କରାଗଲା। ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚୟନ କରି, ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ନବ ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା। ଚାରିପଟେ ବାଲି ଭରା ଖାଳ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯନ୍ତ୍ର ପୋଲର ସଦୃଶ ଦ୍ୱାର, ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ପାଳି ପାଳି ରାଜମହଳ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏହି ନିବାସ ଏବଂ ଚୌଡ଼ା, ସୁସଂଗଠିତ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଶୋଭାମୟ ହେଲା। ଉଚ୍ଚ ମହଳ ମାନେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଭସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏହି ନିବାସ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସଦୃଶ ପ୍ରତୀତି ଦେଉଥିଲା। ଏହିପରି, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ, ଶିତଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ବଡ଼ ମାଛ ଭରିଆ ନଦୀ ଦେଖିଲେ। ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୁଏ, ସେପରି ରାଜପଥ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶିଳ୍ପମୟ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା। ଏହିପରେ, ଶୁଭ ରାତିରେ ବାର୍ଦ୍ଧ, ଗାୟକମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପନା କଲେ। ସୁନା ଚୂଡ଼ା ଥିବା ଘଣ୍ଟା ମାରାଗଲା, ଶତାଧିକ ଶଂଖ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା, ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଚାଲିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତର ମହାଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ବ୍ୟାପିଲା, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖିତ ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଆଉ ବଢ଼ିଲା। ଏହା ସମୟରେ, ଭରତ ଜାଗି, ସେଇ ଧ୍ୱନିକୁ ବନ୍ଦ କରି, ସଫ୍ଷଟ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ," ଏବଂ ଏହି କଥା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଭରତଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଧୃତି, ଭାଇ ପ୍ରେମ ଓ ଦେଶପ୍ରେମ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭାବୁକ ହେଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଫେରେଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।