ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଅପାର ତେଜ଼ର ମାଲିକ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଗରୁଡ଼ାରେ ଆସିଥିଲେ, ମେଘ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେମିତି ଦେଖାଯାଏ, ସେମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ତେଜ଼ମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆସି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବନ୍ଦନା ଓ ଷ୍ଟୁତି କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ— “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଆମେ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛୁ। ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନିଅ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ଏବଂ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ପରି ତେଜ଼ସ୍ୱୀ। ତାଙ୍କର ତିନି ଝିଅ ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସମାନ। ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଚାରି ରୂପରେ ଅବତାର ନିଅ। ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଜଗତର ମହା ଅପଦକୁ ନଶ୍ୱ କର। ବିଷ୍ଣୁ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କର; ସେ ଦେବତାମାନେ ମାନେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ଏହି ଅଭିମାନୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଅତି ଶକ୍ତିରେ ମୁନି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ମମତାରେ ଦମନ କରୁଛି। ନନ୍ଦନ କାନନରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ନିର୍ମମତାରେ ସମସ୍ତ ଅପମାନିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଆମେ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛୁ। ଏହିପରି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି; ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ। ଦେବ ଓ ମାନବଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ମନ ଦିଅ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ— “ଭୟ ଛାଡ଼; ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କର। ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ନାତି, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପରିଜନ ଓ ସାଥିମାନେ ସହ ବଧ କରିବି। ଏହି ଦେବ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବି। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମାନବ ଭାବେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା କରିବି।” ଏହିପରି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇ, ଆତ୍ମସଂୟମୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ, ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେବା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଓ ଚାରି ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ତିନିଜଣ ଝିଅ ଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ଚୟନ କଲେ। ଏହାପରେ, ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୁତି କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦାତା, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଅଭିମାନୀ ଓ ତେଜ଼ସ୍ୱୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ମୁନିମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ସମସ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ପରିବାର ସମେତ ବଧ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିରେ, ମୃଦୁ କଥାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ହେ ଦେବଗଣ, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପାୟ ରହିଛି? କେଉଁ ଉପାୟ ଅଂଗୀକାର କରି ମୁଁ ଏହି ମୁନିମାନଙ୍କ ଦୁଃଖଦାତାକୁ ବଧ କରିପାରିବି?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମାନବ ଭାବେ ଅବତାର ନେଇ, ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କର। ରାବଣ ଦୀର୍ଘ କାଳ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ— ଯେ, ତାଙ୍କୁ ମାନବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ ମାନବକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ; ଏହି ବର ପାଇଁ ସେ ଅତି ଅଭିମାନୀ ହୋଇଥିଲେ। ଏବେ ସେ ତିନି ଲୋକ ଧ୍ଵଂସ କରୁଛି, ମହିଳାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରୁଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ମାନବ ହାତରେ ନିଶ୍ଚିତ।" ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ନିଜ ପିତା ଭାବେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦଶରଥ ମହାତେଜ଼ସ୍ୱୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ସେ ସନ୍ତାନ କାମନା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଦେବତା ଓ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ବେଳେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜ଼ମୟ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ମହାପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲାଲ ମୁଁହ, ଢୋଲ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଲୋମ ଓ ଦାଢ଼ି ଅତି ଚମକଦାର ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଥିଲା, ଚୁଲି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସେ ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ଗର୍ବିତ ସିଂହର ପରାକ୍ରମ ଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ତେଜ଼, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚାନ୍ଦି ରେଖା ଥିବା ସୁନାର ପାତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପାତ୍ର ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାୟସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ଏହାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଗବା ଭଳି ବାହୁଦ୍ୱୟରେ ଆଖରି ଧରିଥିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ! ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?” ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତୁମେ ଏହି ଫଳ ପାଇଛ। ହେ ପୁରୁଷଶର୍ଦ୍ଧୂଳ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ସନ୍ତାନ ଦାତା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶାରୀରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ଏହି ପାୟସ ତୁମର ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେକୁ ଦିଅ, ‘ଏହା ଖାଅ’ ବୋଲି କହିବ।