ଭାରତଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାଲିଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଜାଣିଯାନ୍ତି ଯେ ଏହି କୁବଜା ମନ୍ଥରାକୁ ମାରିଦିଆଯାଇଛି, ତେବେ ସେ ନ ମୋ ସହିତ କଥାହେବେ, ନ ତୁମ ସହିତ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ରୋଷ ରଖି ମନ୍ଥରାକୁ ଛାଡିଦେଲେ। ମନ୍ଥରା ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିବେଗରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କୈକେୟୀଙ୍କ ଚରଣ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ହିଂସାରେ ଭୟଭୀତ ଏହି କୁବଜାକୁ ଦେଖି, ଭାରତଙ୍କ ମା କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ। ମନ୍ଥରା ଏକ ଭୟଭୀତ ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଆଁକୁଡି ମାରି ରହିଥିଲା। ଏହି ପରେ, ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନାଠିଏଁ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଚତୁର୍ଦଶ ଦିନର ପ୍ରଭାତରେ ରାଜସଭାର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଓ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାଜା ଦଶରଥ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ବଡ଼, ଏବେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗତି କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହିବେ, ମହାଶୟ, ଆପଣ ଆମ ରାଜା ହେବାକୁ ଚାହିଁଁଦିଅନ୍ତୁ; ରାଜ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ବିହିନ୍ନ ହେଉଥିବାବେଳେ ଆମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବୁ ନାହିଁ।" "ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ରାଘବ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଜା ଓ ବ୍ୟବସାୟୀସମୂହ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାର ଗ୍ରହଣ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" ଭାରତ ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମ ବଂଶରେ ସେଉଁଠି ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଥମଜଙ୍କ ହିଁ ହୁଏ; ଆପଣମାନେ ମତେ ଏପରି କଥା କହିବେ ନାହିଁ। ରାମ ଆମ ବଡ଼ ଭାଇ, ସେ ଭୂମିର ରାଜା ହେବେ; ମୁଁ ଚୌଦ ବର୍ଷ ବନରେ ବସିବି। ବଡ଼ ଚତୁର୍ଦଳ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ସ୍୵ୟଂ ଯାଇ ମୋ ବଡ଼ ଭାଇ ରାଘବଙ୍କୁ ବନରୁ ଆଣିବି। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ଆଗରେ ନିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଧିରେ ମନୁଷ୍ୟସିଂହ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଣିବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଯଜ୍ଞରୁ ଆଣାଯାଏ। ମୋ ମାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ କଠିନ ବନରେ ରହିବି, ରାମ ରାଜ୍ୟ କରିବେ। କୁଶଳ କର୍ମଶିଳ୍ପୀମାନେ ସମ କିମ୍ବା ବେସମ ରାସ୍ତା ତିଆରି କରନ୍ତୁ; ଦୁଃସାଧ୍ୟ ପଥ ଚାଲିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ସେନା ରକ୍ଷକମାନେ ଆମ ସହ ଯିବେ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଆପଣଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣ ଏପରି ଉତ୍ତମ ମନୋଭାବ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଭୂମିକୁ ଆପଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି।" ଏହି ଅତିଶୟ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ଏହି ଶୁଣି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ କର୍ମଶିଳ୍ପୀମାନେ ରାସ୍ତା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଲାଗିଯାଇଛନ୍ତି।" ଏହିପରେ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅସୀତି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାପରେ ଭୂମି ମାପିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଚିହ୍ନ ଦେଇବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, କର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୂର ଖୋଦକ ଓ ଯନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ଅଭିଞ୍ଜ କର୍ମୀମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସହିତ ଥିଲେ କାରିଗର, ବୃକ୍ଷ କାଟିବା ଓ ରାସ୍ତା ତିଆରି କରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକ, ଖୁଆଁ ଖୋଦିବା, ପୋଲି ଦେଇବା, ବାଁଶ କାମ କରିବା ଓ ମାପିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ କର୍ମୀମାନେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସାହରେ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ସମୟର ସାଗର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଲତା, ଜାଡ଼, ଝାଡ଼ି, ପଥର ଓ ବୃକ୍ଷ କାଟି ରାସ୍ତା ସଫା କଲେ। ଯେଉଁଠି ବୃକ୍ଷ ନଥିଲା, ସେଠି କିଛି ଲୋକ ବୃକ୍ଷ ଲଗାଇଲେ; ଯେଉଁଠି ଅଧିକ ଥିଲା, କିଏ କୁହାଡ଼ି, ଆଉ କିଏ ଦାଉ ଓ ଗୁଳାଇ କାଟିଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ମୀମାନେ ଘନ ଗଛ, ଜଙ୍ଗଳ ଓ ଅସୁବିଧା ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଲିଦେଲେ। କିଏ ଗଡ଼ି, ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ବାଲି ଭରିଦେଲେ, କିଏ ନିମ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଉଚ୍ଚ କରିଦେଲେ। ଯାହା ବାନ୍ଧିବାକୁ ଥିଲା ବାନ୍ଧିଲେ, ଯାହା ଖୋଲିବାକୁ ଥିଲା ଖୋଲିଲେ, ଯାହା ଉଖୋଡ଼ିବାକୁ ଥିଲା ଉଖୋଡ଼ିଦେଲେ। ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ସମୁଦ୍ର ସମ ଚଉଡ଼ ଜଳପଥ ତିଆରି କଲେ। ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚମତ୍କାର ଖୁଆଁ ଖୋଦି, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚଉକି ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାରିତ କଲେ। ଚୁନା ଲଗା ମାଟି, ଫୁଲିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ମଦମତ୍ତ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକି, ଓ ଧ୍ୱଜପତାକାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା ସେହି ପଥ। ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟି, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ, ସେନାର ରାସ୍ତା ସ୍ୱର୍ଗପଥ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏହିପରେ ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଭଲ ଫଳ ଓ ମିଠା ମିଠା ଫଳ ଥିବା ମନୋରମ ସ୍ଥାନ ବାଛିନେଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ମଣି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚୟନ କରି, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ମହାତ୍ମା ଭାରତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶିବିର ତିଆରି କଲେ।