ମନ୍ଥରାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଚରୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କରିଲେ—“ଏବେ ଯେଉଁପରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।” ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଲେ—“ଆମେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଶରଣେ ଯିବା ଉଚିତ, ସେ ଦୟାଳୁ, ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେ ଆମ ପାଇଁ ନିରାପଦ ଶରଣ ହେବେ।” ଏହି ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦମନକାରୀ, ମନ୍ଥରାକୁ ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୂମିରେ ଟାଣି ନେଇଲେ, ମନ୍ଥରା ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା। ଏପରି ଟାଣିବା ସମୟରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଅନେକ ଆଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ଚିଉଁଡି ଯାଇଲା। ଏହି ଆଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ବିକ୍ରୀତ ହେଇଥିଲା, ରାଜପ୍ରାସାଦ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସରଦ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ରୋଷରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମହାବଳୀ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୃଢ ଶବ୍ଦରେ ତିରସ୍କାର କରିଲେ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଏହି କଠୋର ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟୀ ଶବ୍ଦରେ ଆঘାତ ପାଇ, କୈକେୟୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଶରଣେ ଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାଫ କର।” ଭରତ କହିଲେ—“ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ମୋତେ ମା ହତାରେ ଦୋଷ ଦେଇ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ହତ କରିଥାନ୍ତି।” “ଯଦି ରାମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜାଣିପାରନ୍ତି ଯେ ଏହି କୁବ୍ଜା (ମନ୍ଥରା) ମୃତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମେ ଓ ମୋତେ କଥା ନ କହିବେ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ରୋଷରୁ ଦୂର ହେଲେ ଏବଂ ମନ୍ଥରାକୁ ଛାଡିଦେଲେ। ମନ୍ଥରା, ଦୁଃଖରେ ଭରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡିଗଲେ ଏବଂ ବିପୁଳ ବିଷାଦରେ ବିଳାପ କରିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ମନ୍ଥରା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ମା କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ମନ୍ଥରା ଏକ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଧରି ରହିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରେ ନବତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଚୌଦହ ଦିନର ଚାଉଁଥ ଦିନର ଉଷାକାଳରେ, ରାଜମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଜା ଦଶରଥ, ଆମର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ରାମ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇ। ଏବେ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜକୁମାର, ଆପଣ ଆଜି ଆମର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ; ରାଜ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ବିନା ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ତୟାରି; ଆପଣଙ୍କ ଜନସମୂହ ଏବଂ ଶିଳ୍ପଗୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଆପଣ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଭରତ, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର; ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।” ଭରତ, ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ, ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମ ପରିବାରରେ ରାଜ୍ୟ ସଦା ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମିଳେ; ଆପଣମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକ ମୋତେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାମ ଆମର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏବଂ ଭୂମିର ରାଜା ହେବେ; ମୁଁ ଚୌଦହ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବନରେ ବସିବି। ଏକ ବିଶାଳ, ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ତୟାରି କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଜେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାଘବକୁ ବନରୁ ଆଣିବି। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତୟାରି, ଆମ ପୂର୍ବରୁ ନେଇଯିବା ହେବ; ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରୁ ଅଗ୍ନି ଆଣାଯାଏ, ମୁଁ ରାମକୁ ଆଣିବି। ମୁଁ ମୋ ମା କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବିନି, ଯାହା ସ୍ୱାର୍ଥର ଗନ୍ଧ ରଖିଛି; ମୁଁ କଠୋର ବନରେ ବସିବି, ରାମ ରାଜା ହେବେ। ଶିଳ୍ପିମାନେ ରାସ୍ତା ତୟାରି କରନ୍ତୁ, ସମତଳ ହେଉ କି ଅସମତଳ; ଏବଂ ରାସ୍ତା ଚାଲିବାରେ ଦକ୍ଷ ରକ୍ଷକମାନେ ଆମ ସହ ଯିବେ।” ଭରତ ଏପରି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଆପଣଙ୍କୁ ସାଥ ଦେଉନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣ ଏପରି ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି।” ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଫଳରୁ ଆନନ୍ଦ ଜଳ ତାଙ୍କ ମୁହଁପରେ ପଡିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ସଭା, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକ ଏବଂ ଶିଳ୍ପିମାନେ ରାସ୍ତା ତୟାରି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି।” ଏଠାରେ ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାଶୀତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ଭୂମି ମାପିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଚିହ୍ନଟିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସାହସିକ ଖଣନକାରୀ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ବେଶ୍ ମୁଖ୍ୟ, ଯନ୍ତ୍ର ଚାଲାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, କଠିଆ, ରାସ୍ତା ତିଆରିକାରୀ ଏବଂ ଗଛ କାଟିବାରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ କୁଆଁ ଖଣନକାରୀ, ପୁଟିଆ, କଠି ଶିଳ୍ପୀ ଏବଂ ମାପିବାରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଜନସମୂହ ଆନନ୍ଦରେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଏହି ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ସହ ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ଲତା, ଜାଡ, ଗଛ ଏବଂ ପଥର କାଟି, ଲୋକମାନେ ରାସ୍ତା ସାଫ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ କାଟି ଫେଲିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଗଛ ନ ଥିଲା, ଅନ୍ୟମାନେ ଗଛ ଲଗାଇଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କୁହୁଡି, କୁଲାଡି ଏବଂ ଖୁରପି ସହ ଏଠା ଓ ସେଠା ଗଛ କାଟିଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନ, ଚଉଁ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏଠା ଓ ସେଠା ସାଫ କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ।