ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦେଖି, ମନ୍ଥରାଙ୍କ ସହଯୋଗିଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ କହିଲେ, "ଏଠିକି ଶତୃଘ୍ନ ଆସିଗଲେ, ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ। ଚଳ, ଆମେ ଦୟାଳୁ, ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ସୁରକ୍ଷା ହେବେ।" ଏହି ସମୟରେ, ଶତୃଘ୍ନ ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର, କାନ୍ଦୁଥିବା ମନ୍ଥରାକୁ ଭୂମିରେ ଟାଣି ନେଲେ। ମନ୍ଥରା ଏପଟେ ସେପଟେ ଟାଣାଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଅନେକ ରୂପର ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ଛିଟିଗଲା। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ପସରିଯିବାରୁ ରାଜମହଳ ସେ ସମୟରେ ଶରତ କାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ, ଶତୃଘ୍ନ ଏହି ଅତିରିକ୍ତ କ୍ରୋଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ନିନ୍ଦା କରି ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଏହି କଠୋର ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଭରତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନାରୀମାନେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କର।" ସେଉଁଠି ଭରତ କହିଲେ, "ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ମୋତେ ମା ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଦୋଷ ଦେଇନଥାନ୍ତେ, ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବଂ ଯଦି ରାମ ଜାଣିଯାନ୍ତି ଯେ ଏହି କୁବ୍ଜା (ମନ୍ଥରା) ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ସହ କିମ୍ବା ତୁମ ସହ କଥା କହିବେ ନାହିଁ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ କ୍ରୋଧରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମନ୍ଥରାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମନ୍ଥରା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦ ପକାଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ହିଂସାରେ ଭୟଭୀତ ଏହି କୁବ୍ଜାକୁ ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ମା କୈକେୟୀ ମୃଦୁ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ସେ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏଇଠି, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନାସି (୭୯)ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଦିନର ପ୍ରଭାତେ, ରାଜସଭାର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାନ ବୟସ୍କ ରାଜା ଦଶରଥ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତିତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜକୁମାର, ଆପଣ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ; ରାଜ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଥିବା ସମୟରେ ଆମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବୁ ନାହିଁ।" "ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ଆଗକୁ ତିଆରି ଅଛି, ରାଘବ; ତୁମ ଜନତା, ବଣିକ ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ତୁମ ପଥ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଏହି ମହା ଉତ୍ତରାଧିକାର ଗ୍ରହଣ କର, ଆମେ ତୁମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଭରତ ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସଂକଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମ ପରିବାରରେ ରାଜ୍ୟ ଯେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ମିଳେ, ଏପରି କଥା ଆପଣମାନେ ମୋତେ କହିବେ ନାହିଁ। ରାମ ଆମ ପ୍ରଥମ ଭାଇ, ସେଇ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେବେ; ମୁଁ ଚୌଦ ଦିନ ବନରେ ରହିବି। ଏକ ବଡ଼ ସେନା ତିଆରି କରାଯାଉ, ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ମୋର ଭାଇ ରାଘବଙ୍କୁ ବନରୁ ଆଣିବି। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ଆଗକୁ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ; ମୁଁ ରାମପାଇଁ ବନକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ବିଧିରେ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଅଗ୍ନିଯଜ୍ଞ ପରି ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିବି। ମୋର ଆତ୍ମକାମୀ ମାଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ କଠୋର ବନରେ ରହିବି, ଓ ରାମ ରାଜ୍ୟ କରିବେ। ଶିଳ୍ପୀମାନେ ରାସ୍ତା ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ସମତଳ କିମ୍ବା ଅସମତଳ ହେଉ, ଓ ଦୁର୍ଗମ ରାସ୍ତା ଚାଲିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେନା ଆମ ସହ ଯାଉ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉଦାତ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚମତ୍କୃତ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, "ଧନ୍ୟ ତୁମେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ସହ ରହୁନ୍ତୁ, ଏପରି ମନ ରଖି ତୁମ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ।" ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହା ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତୁମ ଆଦେଶରେ ଜନସାଧାରଣ ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ରାସ୍ତା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।" ଏଠି, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଶୀତି (୮୦)ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ ଭୂମି ମାପିବା, ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ନିଜ କାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶୂର ଖୋଦକ ଓ ଯନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ମୁଣ୍ଡଳୀ ଏଗି ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଖ୍ୟ କାରିଗର, ଯନ୍ତ୍ର ଚଳାଇପାରୁଥିବା ଲୋକ, ବଡ଼ାଇ, ରାସ୍ତା ତିଆରିକାରୀ, ଓ ଗଛ କାଟିବା ଲୋକ ଥିଲେ। ଖୋଦକ, ଚୁନା ଲଗାଇବା, ବାଁସ ଦ୍ୱାରା କାମ କରିବା ଓ ମାପ କରିପାରିବା ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଗଲେ। ସେହି ବିଶାଳ ଲୋକସମୂହ ଆନନ୍ଦରେ, ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ। ନିଜ ନିଜ କାମ ନେଇ, ରାସ୍ତା ତିଆରିରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଲତା, ଝାଡ଼, ଗଛ, ଏବଂ ପାଥର କଟି, ରାସ୍ତା ସଫା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯେଉଁଠି ଗଛ ନଥିଲା, ସେଉଁଠି କିଛି ଲୋକ ଗଛ ଲଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଖୁର୍ପି, କୁଲାଡ଼ି, ଓ ହସୁଆ ଦ୍ୱାରା ଗଛ କାଟିଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରମ, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ଉଦ୍ୟମ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଭରତ ଓ ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଏକ ନୂତନ ଆଶା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।