ଶତୃଘ୍ନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିରାଟ ଶକ୍ତି ଓ ସୌର୍ୟ କଥା ଭାବି, ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୌର୍ୟବାନ୍, ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ କିଏ ମୁକ୍ତ କରି ଦେଉନାହିଁ? ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିପାରିଥିଲେ।” ପିତା ଦଶରଥ ଏକ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ି, ଧର୍ମପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଅଟକାଇ ଦେଉଥିଲେ ଭଲ ହେଇପାରିଥିଲା। ଏପରି ଶତୃଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ହେଉଥିବାରୁ ଏହି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, କୁବ୍ଜା ମନ୍ଥରା ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ରାଜସିକ ପୋଷାକ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଲଗାଇ, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଓ ମଣିମୟ କମରବନ୍ଧ ଦେଖି, ସେ ଏକ ରସିରେ ବାନ୍ଧା ମକଡ଼ି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ଏହି କୁବ୍ଜାକୁ ଅପରାଧିନୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ନିଷ୍ଠୁର ମନ୍ଥରାକୁ ଧରି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୂର ନାରୀ ଦ୍ୱାରା, ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ଓ ପିତା ଦଶରଥ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ମନ୍ଥରାକୁ ଆପଣ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କରିପାରନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ସୁନି, ଶତୃଘ୍ନ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଚାକରିଦାରମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ଯେଉଁ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ଏତେ ଦୁଃଖ ମିଳିଛି, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କ କୃର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପାଇବେ।” ଏପରି କଥା ସୁନି, ମନ୍ଥରା ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାକରିଦାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତାଳ ଭାବରେ ଧରାଯାଇ ଘରକୁ ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଭୟରେ ଏକଠା ହୋଇ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଭାଗି ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଆପସରେ କହିଲେ—“ଏଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତୃଘ୍ନ ଆମେଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।” “ଆମେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ, ସେ କୃପାଳୁ, ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କ ଶରଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ।” ଶତୃଘ୍ନ ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦମନକାରୀ, ମନ୍ଥରାକୁ ଭୂମିରେ ଟାଣି ନିଆଉଥିଲେ, ଯେଉଁ ମନ୍ଥରା ତିବ୍ର ରେଖାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ମନ୍ଥରା ଏପାଖ୍ୟା ଓ ସେପାଖ୍ୟା ଟାଣି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ପ୍ରକିର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାରୁ, ରାଜମହଳ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶରତ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ, ଶତୃଘ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, କୈକେୟୀକୁ ତିବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ତିରସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। କୈକେୟୀ ଏହି କଠୋର ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥାରେ ଆତିବ୍ରତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ରାଗ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭରତଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଭରତ କହିଲେ—“ନାରୀମାନେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହାକୁ ମାନ୍ୟ କର। ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କୈକେୟୀକୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିଥିଲି, ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ମାତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଇନଥାନ୍ତି। ଯଦି ରାମ ଏହି କୁବ୍ଜା ମନ୍ଥରାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ବିଷୟ ଜାଣିଥିବେ, ସେ ମୋତେ ଓ ଆପଣଙ୍କୁ କଥା କହିବେ ନାହିଁ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ରୁ ହଟି, ମନ୍ଥରାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଆତିବ୍ରତ ହୋଇ, ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ହିଂସାରେ ମନ୍ଥରା ଭୟଭିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଭରତଙ୍କ ମାତା କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଏକ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ। ଏଉଁପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନାଉଁସଠି ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଚୌଦହ ଦିନ ପରେ, ପ୍ରଭାତକାଳରେ ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଜ୍ୟର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇ, ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏବେ, ବିଶ୍ଵପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟପୁତ୍ର, ଆପଣ ଆମର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ; ରାଜ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ହୀନ ହେଉଥିବାରୁ, ଆମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ତୟାରି ଅଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ଆମ ପ୍ରଜା ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ। ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଏହି ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ଓ ଆମେଠାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଭରତ ଏହି ଅଭିଷେକ ଉପକରଣକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମ ବଂଶରେ ରାଜ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ; ଆପଣମାନେ ଏପରି କଥା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାମ ଆମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ସେ ଭୂମିର ରାଜା ହେବେ; ମୁଁ ଚୌଦହ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି। ଏକ ବିଶାଳ ଚତୁର୍ଦ୍ୱିଧ ସେନା ତୟାରି କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଜେ ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଆଣିବି। ସମସ୍ତ ଅଭିଷେକ ଉପକରଣ ଆମେଠାରେ ନେଇଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ସେଉଁଠି, ଯଥାଯଥ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ମହାପୁରୁଷ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି, ଯଜ୍ଞରୁ ଅଗ୍ନି ଆଣିବାପରି, ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବି। ମୋ ମାତାଙ୍କ ଏହି ସ୍ୱାର୍ଥପର ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ରାମ ରାଜା ହେବେ। କୁସଳ କାରିଗରମାନେ ଏହି ରାସ୍ତା ହେଉ ଉପରି, ନିମ୍ନ, ସମତଳ କିମ୍ବା ଅସମତଳ, ତିଆରି କରନ୍ତୁ; ଦୁଃସାଧ୍ୟ ପଥ ଚାଲିବାରେ ଦକ୍ଷ ରକ୍ଷକମାନେ ଆମେଠାରେ ଯିବେ। ଭରତ ଏପରି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କଥା କହିବାକୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏପରି କଥା କହିବାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ହେଉ, ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ରାଜ୍ୟପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି।” ଏପରି ଦୁଃଖ, ରାଗ, ଦୟା, ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଘଟିଗଲା।