ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ତିବ୍ର ପୀଡିତ ହୋଇ, କଠୋର ଶପଥ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି କୌଶଳ୍ୟା କଥା କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମେ ଏପରି ଶପଥ କରୁଛ, ଏହା ଦେଖି ମୋର ଦୁଃଖ ଅଧିକ ବଢ଼ୁଛି, ଏବଂ ତୁମେ ମୋ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ନେଉଛ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହୋଇନାହିଁ। ମୋ ପୁଅ, ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଭାରତଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ସ୍ନେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଛାତିରେ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁକୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁଃଖରେ ଭାସି କାନ୍ଦିପକାଇଲେ। ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଭାରତ ଶୋକରେ ବିବ୍ରାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ମୁଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଗତ ରାତି କଟିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା କୈକୟୀପୁତ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ, ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, କହିଲେ, “ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜକୁମାର, ଏଯଥେଷ୍ଟ ଦୁଃଖ। ଏବେ ସମୟ ହେବାରୁ ରାଜାଙ୍କ ଶେଷ କ୍ରିୟା କର।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ଆତ୍ମସଂଯମ ଫେରାଇଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଶବ କ୍ରିୟାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ। ତାପରେ, ଦଶରଥଙ୍କୁ ତେଲ ତୁଣ୍ଡରୁ ବାହାର କରି ଭୂମିରେ ରଖାଯାଇଲା, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଙ୍ଗହୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଶୁଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା। ଜାତିର ମହାରାଜ ଏକ ମହାନ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖାଯାଇ, ଚମତ୍କାର ମଣିମାଳା ଓ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଭାସି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ନଥିବାବେଳେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେବାକୁ କ’ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ? ଆପଣ ଏଉଁ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମାନବସିଂହ ରାମ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯିବେ? ଏବେ ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ରାମ ବନକୁ ଗଲେ, ଏହି ନଗର ରକ୍ଷା କିଏ କରିବେ? ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଏହି ପୃଥିବୀ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି ପରି ମ୍ଲାନ ଲାଗୁଛି, ଏହି ନଗର ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅନୁଭବ ହେଉଛି।" ଏପରି ଭାବେ ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ବସିଷ୍ଠ ପୁନି କହିଲେ, “ମହାବାହୁ, ଏହି ନରପତିଙ୍କ ଯେତେ ଶବ କ୍ରିୟା ଦରକାର, ତାହା ଶୀଘ୍ର କର, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଭାରତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, “ଯଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି, ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଏହାପରେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବାହାର ନେଲେ। ଏହାପରେ, ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଶିବିଲାରେ ରଖି, ଦାସମାନେ ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଭରି, କାନ୍ଦୁଥିବା ମନରେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଆଗରେ ଅନେକ ଲୋକ ସୁନା, ସୁନାର ଗହଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଛିଟିଇ ଦେଉଥିଲେ। କେହି ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ରାସ, ଦେବଦାରୁ, ପଦ୍ମକାଷ୍ଠ ଓ ଦିବ୍ୟ କାଷ୍ଠ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଏଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ପୁରୋହିତମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚିତା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ନିୟମାନୁସାରେ ହୋମ କରି, ପୁରୋହିତମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସାମବେଦ ଗାୟକମାନେ ସାମ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସହିତ ରଥ ଓ ଦୋଳିରେ ନଗର ଛାଡ଼ିଗଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ଚିତାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଶବ କ୍ରିୟା କରି, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ। ମହିଳାମାନେ ଶୋକରେ କ୍ରଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନେ ଭଳି ଜୋରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ତାଙ୍କର ଯାନ ଛାଡ଼ି ସରୟୂ ତଟକୁ ନମିଲେ। ଭାରତ, ରାଜାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ମିଶି ଜଳତର୍ପଣ କଲେ। ତାପରେ, ନଗରକୁ ଫେରି, ଦଶ ଦିନ ଧରି ଭୂମିରେ ଦୁଃଖରେ ଅଞ୍ଚଳେ ରହିଲେ। ଦଶ ଦିନ ପରେ ଶୂଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ରାଜପୁତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ରତ୍ନ, ଧନ, ଖାଦ୍ୟ, ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ଅନେକ ଧୋଳା କମ୍ବଳ, ଶତଶଃ ଗାଈ, ଦାସ-ଦାସୀ, ଯାନ, ମହାନ ଗୃହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଲା। ତେର ଦିନ ସକାଳେ, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଗଳା ଭରି, ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଚିତାପାଦକୁ ଗଲେ। ଚିତାପାଦେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ମୋତେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଏବେ ବନକୁ ଗଲେ, ଆପଣ ମୋତେ ଏମିତି ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଯେପରି ରକ୍ଷକ ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ ପୁଅ ଏକା ହୋଇଯାଏ। ମୋର ପ୍ରିୟ ପିତା, କୌଶଳ୍ୟା ମାତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆପଣ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଏହି ରକ୍ତିମ ଖାକ ଏବଂ ଜଳା ହାଡ଼ ଦେଖି..." ପିତାଙ୍କ ଦେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।