ଭଗ୍ୟବଶତଃ ଦଶରଥ ମହାରାଜଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଶୋକର ଛାୟା ଛାଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବିରାଟ ଭାଜନ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ଚେଷ୍ଟା ବିଶିଷ୍ଟ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଏହି ମହାନ ନରପତି ଗୃହ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦିଆଯାଉଛି। ତାଙ୍କ ମନ ଧର୍ମ ପଥକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉ, ତଥାପି ଅଧର୍ମ କରନ୍ତୁ, ଅପାତ୍ରକୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ଚୋରମାନେ ହରଣ କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରେ, ଯେଉଁ ପାପ ତାଙ୍କୁ ଲାଗେ, ସେଇ ପାପ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଲାଗୁ। ଅଗ୍ନି ଉପାସନା ନ କରିବା, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା, ବନ୍ଧୁକୁ ଧୋକା ଦେବା ପାପ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ। ସେ ଦେବତା, ପିତୃ, ମାତା, ପିତାଙ୍କ ସେବା କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମହାପୁନ୍ୟାତ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧର୍ମକୁ ଆଜି ଏଇଁ ଛାଡି ଦେଉନ୍ତୁ। ସେ ମାତାଙ୍କ ସେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ, ନିର୍ଥକ ଉଦ୍ୟମରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉନ୍ତୁ। ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦରିଦ୍ର, ରୋଗ ଓ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ସମାନ, ଦୁଃଖିତ, ଆଶାବାନ୍ଧବ ଓ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ସବୁବେଳେ ଠକେଇ, କଠୋର, ନିନ୍ଦାକାରୀ, ଅଶୁଚି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଅଧର୍ମାତ୍ମା ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ, ଯିଏ ଶୁଚିତା ପରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, ଏହିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି କରନ୍ତୁ। ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମରୁ ଦୂର ହେଉନ୍ତୁ। ଜାତିହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପାପ ହୁଏ, ସେଇ ପାପ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଲାଗୁ। ଜଳ ଅପବିତ୍ର କରିବା କିମ୍ବା ବିଷ ଦେଇବା ପାପ ସେ ଏକାକି ଭୋଗୁନ୍ତୁ। ଅଶୁଚି ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜା ବିଘ୍ନ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ବଛା ପାଇଁ ଦୁଧ ଚୋଷନ୍ତୁ। ଜଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତିଆସା ଲୋକକୁ ଠକେଇବା ପାପ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ। ଅନ୍ୟମାନେ ଏମାନେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନ୍ୟାୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ ସେ ତାଙ୍କର ପାପରେ ଅଂଶୀ ହେଉନ୍ତୁ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ଭାର୍ୟା କୌଶଲ୍ୟା, ପତି ଓ ପୁଅ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ମୁଞ୍ଚିଯାଇ, ନିଜକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ପଡିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟା କଠୋର ଶପଥ ଶୁଣି, କହିଲେ, "ପୁଅ, ତୁମେ ଏମିତି ଶପଥ ଦେଉଥିବାରୁ ମୋ ଦୁଃଖ ବଢ଼ୁଛି, ତୁମେ ମୋ ଜୀବନକୁ ନିଅଉଛ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଧର୍ମରୁ ଦୂର ହୋଇନାହିଁ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପହଁଚିବ।" ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ କୌଶଲ୍ୟା କୋଳେ ନେଇ, ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ବାହୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକେ। ଏହି ଭାବରେ ମହାତ୍ମା ଭରତ ବ୍ୟକୁଳ ହୋଇ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ମୂଢ଼ ହୋଇ ପଡିଲେ। ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡି, ଘେଉଁ ଘେଉଁ କରି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ରାତି କଟିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶୋକରେ ପୀଡିତ କୈକୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଓ ଋଷିମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, କହିଲେ, "ମହାନ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାଜକୁମାର, ଏବେ ଦୁଃଖ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ସମୟ ଉଚିତ, ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭରତ ନିଜକୁ ସଂଯତ କରି, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ତେଲ ଦ୍ରୋଣୀରୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ରଖାଗଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅରୁଣ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଶୁଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା। ମାଣିକ୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଶୟ୍ୟାରେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆପଣ କ'ଣ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଓ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତି ଦୂରେ ପଠାଇଲେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଘରେ ନଥିଲି? ଆପଣ କେଉଁଠି ଯିବେ, ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ଜନମାନେ ଓ ଦୋଷହୀନ କର୍ମଶୀଳ ରାମ ଛାଡ଼ି?" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ମନେ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ପୁନି କହିଲେ, "ଏହି ନରପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶ୍ୟକ, ତାହା ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି, ଶୀଘ୍ର କର।" "ଯଥାସ୍ତୁ," ବୋଲି ଭରତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ, କୁଳପୁରୋହିତ ଓ ଆଚାର୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳା ପାଖରେ ଥିଲେ, ପୁରୋହିତମାନେ ସଂସ୍କାର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ନେଲେ। ଏପରି ଦୃଢ଼ କ୍ରମରେ, ଚେତନା ହୀନ ରାଜାଙ୍କୁ ଶିବିଲାରେ ରଖି, ଦାସମାନେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନେ ନେଇଗଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତିରେ ଲୋକମାନେ ସୁନା, ଗହଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଛିଟିଦେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ବିରହରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲା।