ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶାନ୍ତିର ଛାୟା ଅଛି। କୌସଲ୍ୟା ମାତା ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ଦାସୀକୁ ତିବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ, ତେବେ ଦାସୀ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ, “ମହାନିୟ କୌସଲ୍ୟା, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ଦୋଷାରୋପ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ମୋର ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଓ ଅଟୁଟ ସ୍ନେହ ଅଛି। ମୋର ମନ ସଦା ଧର୍ମର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ସହିତ ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଅପରାଧ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ସେବକ ପ୍ରେଷିତ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁ, କିମ୍ବା ଶୟାନ ଗାୟକୁ ପାଦ ଦେଇ ମାଡ଼ିବ—ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭାଗ୍ୟ ହେଉ। ଯଦି ମାଲିକ ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ବଡ଼ କାମ କରାଇ, ପରେ ଅବ୍ୟବହୃତ କରିଦିଅନ୍ତି, ଏହା ଅଧର୍ମ—ଏହି ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମିଳୁ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କାମ କରିଛି। ଯଦି ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ସମାନ ରକ୍ଷା କରିବା ସତ୍ୱେ, କୌଣସି ଚତୁର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଉଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଫଳ ଭୋଗୁ। ଯଦି ରାଜା ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ କରର ଆଦାୟ କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହି ପାପ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ। ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ତାପସୀମାନେକୁ ଦାନ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଏହି ଦାନ ଦେବାକୁ ଠକାଏ, ସେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଫଳ ଭୋଗୁ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଭୀର ରହିଛି, ଏଠି ଯିଏ ଧର୍ମର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ଭୋଗନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ଅତି ସତର୍କ ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ କୁହନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ଭୋଗନ୍ତୁ। ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କାମ କରିଛି, ସେ କେବେ ଅଳଙ୍କାରିତ ହସ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରୂପରେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ କ୍ରୂର ହୋଇ ଦୁଧ ଭାତ ଓ ତରଳ ଭୋଜନ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ଖାଉ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁ। ସେ ନିଜେ ଗାୟକୁ ପାଦ ଦେଇ ଛୁଇଁ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ମିତ୍ରକୁ ଧୋକା ଦେଉ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖି, ଗୁପ୍ତ ଅପବାଦ ସାର୍ବଜନୀନ କରିଦିଅନ୍ତି। ସେ କୌଣସି କାମ କରୁନାହିଁ, କୃତଘ୍ନ, ନିଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଘରେ ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦାସଦାସୀ ମଧ୍ୟରେ ଘିରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାକି ଭୋଜନ କରିବେ। ସେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନ ପାଇଁ, ସନ୍ତାନ ହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହେଉ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଉ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ନ ପାଉ। ସେ ରାଜା, ନାରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ହତ୍ୟା ଏବଂ ଦାସ ତ୍ୟାଗର ପାପ ଭୋଗନ୍ତୁ। ସେ ସଦା ଲାକ୍ଷା, ମଧୁ, ମାଂସ, ଲୋହା ଓ ବିଷ ଦେଇ ଦାସମାନେକୁ ପୋଷିବେ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାବେଳେ, ସେ ପଳାଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରୁ। ସେ କପାଳ ହାତରେ ଧରି, ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବେ, ପ୍ରମାତ୍ତ ମନେ ଘୁରିବେ। ସେ ସଦା ମଦ୍ୟପାନ, ନାରୀ ସଂଗ, ଜୁଆରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଧିନ ରହିବେ। ସେ ମନେ ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରି, କାୟେ ଅଧର୍ମ କରିବେ, ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବେ। ସେ ଅନେକ ରୂପରେ ସଞ୍ଚିତ ଧନ ଚୋରମାନେ ଚୁରି କରିନେବେ। ଯେଉଁ ପାପ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଶୟନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଗେ, ସେଇ ପାପ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବିଦାୟ ନେଇଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ। ଅଗ୍ନି ଉପାସନା ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଗୁରୁ ପତ୍ନୀ ସଙ୍ଗ କରିବା, ମିତ୍ରକୁ ଧୋକା ଦେବାର ପାପ ସେ ପାଇବେ। ସେ ଦେବତା, ପିତୃ, ମାତା, ବାପାଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଏହି ଦିନେ ଏହି ସଂସାରର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଲୋକ, କୀର୍ତି, ଓ ପୁଣ୍ୟରୁ ଶୀଘ୍ର ପତିତ ହେଉ। ସେ ମାତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ଥକ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉ। ସେ ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦରିଦ୍ର ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବେ, ସଦା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ। ସେ ସମାନ, ଦୁଃଖିତ, ଆଶାବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିବାର ପାପ ଭୋଗିବେ। ସେ ସଦା ଠକା, କଠୋର, ନିନ୍ଦକ, ଅପବିତ୍ର ଓ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଅଧର୍ମୀ ହୋଇ ରହିବେ। ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଧ୍ଧ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଂଗ କରିବେ, ମନ ଧର୍ମରୁ ଦୂର ରହିବ। ସେ ନିଜ ଗୋତ୍ର ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାପ ଭୋଗିବେ। ସେ ଜଳ ଅପବିତ୍ର କରିବା କିମ୍ବା ବିଷ ଦେବାର ପାପ ଭୋଗିବେ। ସେ ଅପବିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜା ବାଧା ଦେବେ, ବଛା ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାୟକୁ ଦୁଧ ଦୋହିବେ। ସେ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିଆସିଆ ଲୋକକୁ ଠକିବେ, ଏହି ପାପ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ। ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ତର୍କ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାପରେ ଅଂଶୀ ହେବେ। ଏପରି ଅନେକ ଅଭିଶାପ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତିରେ, ନିଜ ପତି ଓ ପୁଅ ବିହୀନ କୌସଲ୍ୟା ମାତା, ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।