କୌଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବୁକ ହୋଇ, ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ମଧୁର, ସେଇ ଜଣେ ନାରୀ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।” ଏଭଳି ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ନିର୍ଦୋଷ ଭାରତ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ମନେ ହେଲା ଯେଉଁପରି ଘାଉ ଉପରେ ସୁଇ ଚୁଇଁଲା। ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଉଁ ଗଡ଼ିଗଲେ, ବହୁ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ, ଅବସ୍ଥା ହରାଇ ଗଲେ, ପୁନି ସ୍ଵସ୍ଥ ହୋଇ ଉଭେ ରହିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ଭାରତ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମା, ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କିଛି ଜଣାନାହିଁ। ଆପଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ମୋ ହୃଦୟ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଉପରେ କେତେ ଗଭୀର ଏବଂ ଅଟୁଟ। ମୋର ମନ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ରମାର୍ଗରେ ଚାଲିବ, କେବେ ତାଙ୍କୁ ବିପରୀତ ହେବ ନାହିଁ; ସେ ସତ୍ୟବାନ, ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ପ୍ରାପ୍ତ। ଯେଉଁଜଣ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ କୃତ୍ୟ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାସକୁ ପଠାଯାଉ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁ, କିମ୍ବା ଶୟନରତ ଗାଈକୁ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କରୁ—ସେ ଏମିତି ଫଳ ଭୋଗୁ। ମାଲିକ ଦ୍ୱାରା ଦାସକୁ ବଡ଼ କାମ କରାଇ ଅପରିଗଣ୍ୟ କରିଦିଆଯାଏ, ସେ ଅଧର୍ମ ଅନୁଭବ କରେ—ଏହି ଭାଗ୍ୟ ତାହାର ହେଉ। ଯଦି ରାଜା ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ସମ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେହି ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରେ, ତେବେ ଏହି ପାପ ତାହାର ଉପରେ ପଡ଼ୁ। ଯଦି ରାଜା ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କର ନେଇ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେନାହିଁ, ସେ ଅପରାଧ ତାହାର ଉପରେ ଅସିଯାଉ। ଯେଉଁଜଣ ଯଜ୍ଞରେ ତାପସମାନେକୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ବାଦା ଦେଇଛି, ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହାର ଭାଗ୍ୟ ଏମିତି ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଭିତରେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା ହେଉଥିବାବେଳେ ଧର୍ମର ନୀତି ରକ୍ଷାନ କରିପାରିବା ତାହାର ଭାଗ୍ୟ ହେଉ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଯାଇଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ଦୁଷ୍ଟମନ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉ। ସେ ରୂପରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା କେହି ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ। ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ଦୁଧ-ଭାତ ଖାଉ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେକୁ ଅବହେଳା କରୁ, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ତାହାର ହେଉ। ଗାଈକୁ ପାଦ ଲାଗିଦିଅ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜେ ନିନ୍ଦା କର, ବନ୍ଧୁକୁ ଆପଣେ ଦ୍ରୋହ କର—ଏହି ଭାଗ୍ୟ ତାହାର ହେଉ। ଯେଉଁଜଣ ବିଶ୍ୱାସରେ କହିଥିବା ଗୁପ୍ତ ଅପବାଦ ସାଧାରଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ଭୋଗୁ। ଅକ୍ରିୟ, କୃତଘ୍ନ, ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେଉ। ନିଜ ଘରେ ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଦାସ-ଦାସୀ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକା ଏକା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉ। ଯେଉଁଜଣ ଯୋଗ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇନାହିଁ, ନିର୍ସନ୍ତାନ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରୁ, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବା ନାହିଁ—ତାହାର ଭାଗ୍ୟ ଏହିପରି ହେଉ। ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତୁ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ନ ମିଳୁ। ଏକ ରାଜା, ଜନାନୀ, ଶିଶୁ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ପାପ ତାହାର ଉପରେ ଆସୁ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଦାସମାନେ ସହିତ ଲାକ୍ଷା, ମଧୁ, ମାଂସ, ଲୋହା ଓ ବିଷ ଦେଇ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ପଳାଇବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁ। ଖପର ହାତରେ ଧରି, ଚିର୍ନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୃଥିବୀରେ ଭିକ୍ଷା କରି ଘୁରୁ। ମଦ, ମହିଳା ଓ ଜୂଆରେ ସଦା ଆସକ୍ତ ରହୁ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ହେଉ। ତାଙ୍କର ମନ ଧର୍ମକୁ ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଧର୍ମ କରୁ, ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ଦୂର୍ବ୍ୟବହାର କରୁ। ସେ ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ହଜାର ଭାବେ ସଞ୍ଚୟ କରିଛି, ତାହା ଚୋରମାନେ ଲୁଟିନେଉ। ଯେଉଁ ପାପ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶୋଇ ରହିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଗେ, ସେଇ ପାପ ତାହାର ଉପରେ ଆସୁ। ଅଗ୍ନିକୁ ଅବହେଳା କରିବା, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଦୁରାଚାର କରିବା, ବନ୍ଧୁକୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା ପାପ ତାହାର ଉପରେ ଆସୁ। ସେ କେବେ ଦେବତା, ପିତୃ, ମାତା, ବାପାଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେର ଲୋକ, ତାଙ୍କର ଯଶ ଓ କର୍ମରୁ ଏକେବେଳେ ଖସିଯିବ। ମାତାଙ୍କ ସେବା ଛାଡ଼ି, ଅନର୍ଥକ ଉଭେ ରହିବ। ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦରିଦ୍ର ଓ ରୋଗୀ ହୋଇ, ସଦା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ସମାନ, ଦୁଃଖିତ, ଆଶାବାନ୍ଧ ଓ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବ। ସେ ସଦା ଠକାଇବାରେ, କଠୋରତାରେ, ଅପବିତ୍ର ଓ ରାଜଭୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ, ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ରହିବ। ସେ ନୀତିମାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଅସ୍ପର୍ଶ କରିବ। ସେ ନିଜ ନୀତିସ୍ଥ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ମିଶିବ, ଧର୍ମରୁ ଦୂର ହେବ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୋତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବା ଯେପରି ଅପରାଧ ତାହାର ଉପରେ ଆସୁ। ଏହିପରି ଅନେକ ଶାପ ଓ ଅପଶ୍ରାପ ଦେଇ, ଭାରତ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ନିର୍ଦୋଷତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ନେହ ପ୍ରମାଣ କଲେ।