ଭୂତପୂର୍ବକ ଏହି ଘଟଣାରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଉପାଳମ୍ବ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟବାନ୍ ମାନେ ନାହିଁ, ନ ଆପଣ ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ବା ରାଜଧର୍ମର ଦୀର୍ଘ ସଂସ୍କୃତ ପଥ ବୁଝନ୍ତି। ରାଜବଂଶର ଚିରନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ବଡ଼ ପୁଅଁକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଏ—ଏହି ପ୍ରଥା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ, ଅଟୁଟ ଅଟଳ ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ବଂଶୀୟ ପ୍ରଥାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣ ଏତେ ପ୍ରଶସ୍ତ ବଂଶର ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ ମୂର୍ଛା କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିଛି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ବିବେକକୁ ଆବୃତ କରିଦେଇଛି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଆପଣ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି; ଆପଣ ଆମ ପରିବାରରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଆଣିଛନ୍ତି। ତଥାପି, ଆପଣଙ୍କର ନିମିତ୍ତରେ, ଏହି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି: ମୁଁ ଆମ ପରିବାରର ପ୍ରିୟ ଭ୍ରାତା ରାମଙ୍କୁ ବନରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି। ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପରେ, ମୁଁ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦାସ ହେବି, ଆନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେବି। ଏପରି କଠୋର କଥା କହି, ମହାତ୍ମା ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଦୁବିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଅନେକ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରି, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରିଲେ। ଏହା ପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ କଠୋର କଥା କହିଲେ, “କୈକେୟୀ! ତୁମେ ରାଜ୍ୟହୀନ ହେଉ, ନିଷ୍ଠୁର, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଛ। ଧର୍ମରୁ ବିୟୋଗିତ, କନ୍ଦି କନ୍ଦି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରାଜା କିମ୍ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ, ଯେ ତୁମର କାରଣରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବନବାସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା? ଏହି ପରିବାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ତୁମେ ଅପରାଧ ଆର୍ଜନ କରିଛ; ଏହି କୃର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ବଂଶ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୈତ୍ୟୀ। ତୁମ ଅପରାଧରେ, ରାମ—ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍—ବନକୁ ପ୍ରେଷିତ, ଓ ଆମ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ହେଲ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ପିତାହୀନ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ଧର୍ମପରାୟଣ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅଁରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଜନ୍ମରେ କି ସ୍ଥାନ ପାଇବୁ? ତୁମେ ମୋ ମାତା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋର ଶତ୍ରୁ, ନିଷ୍ଠୁର, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଲୋଭୀ। ମୁଁ ତୁମ ସହ କଥା କରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ପତିନାଶିନୀ ଅପରାଧି। କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ମାତାମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରେ ଦୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ବଂଶ ଅପବିତ୍ର କରିଛ। ତୁମେ ତ କୌଶଳ୍ୟରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ନୁହଁ, ତୁମେ ଦୈତ୍ୟୀ, ତୁମ ବାପାଙ୍କ ବଂଶ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ଏହିପରି ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା, ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଏବଂ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ସମୟରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ମାନବ ହୃଦୟର ଗଭୀର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝାଇ କହିଲେ, “ତୁମେ କି ଜାଣ ନାହଁ, ବଡ଼ ପୁଅଁ ମାନେ ପିତା ସମାନ, ଏବଂ ବଂଶର ପ୍ରକୃତ ଆଶ୍ରୟ? ପୁଅଁ ମାତାଙ୍କ ଶରୀର ଓ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ। ପୁରାଣ କଥାଅନୁସାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୁରଭି ଦେବୀ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅଁ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟା କରିଥିଲେ। ଦିନମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅଁ ଥକି ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ଅଶ୍ରୁ ଦେଖି, ସୁରଭିଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଶକ୍ର ଦେଖିଲେ, ସୁରଭି ଆକାଶରେ ଦୁଃଖରେ, କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, ‘ମହାନ କୌଣସି ଆପଦ ଆସିଛି କି? କିପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ? କହ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ମାତା।’ ସୁରଭି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ତୁମ ପାଖରୁ କୌଣସି ଆପଦ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦୁଃଖ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅଁ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦগ୍ଧ, ଏବଂ ଚଷାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ। ସେମାନେ ମୋ ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଭାର ଓ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ। ପୁଅଁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସୁରଭିଙ୍କ ହଜାର ଶିଶୁ ସାରା ଜଗତକୁ ପୂରଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରେ, ତେବେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଦୁଃଖ କେଉଁଠି ଯିବ? ସେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅଁରେ ଶୁଚି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅଁରୁ ବିଞ୍ଚିତ କରିଛ। ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଲୋକରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବା।' ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଭାଇ ଓ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧିବି, ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅଁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ମୁଁ ନିଜେ ବନକୁ ଯାଇ, ତାପସମାନଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବି।” ଏପରି ଭାବେ ଭରତ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଏବଂ ବନକୁ ଯିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।