ଭରତ ତାଙ୍କ ମା ଖୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଇବି ନାହିଁ, ଯଦି ରାମ ସଦା ତୁମକୁ ମା ପରି ଗଣନା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ କିପରି ଆଣିଲେ? ତୁମେ ସଦ୍ଗତିରୁ ତଳେ ପଡ଼ିଛ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ତୁମେ ନିନ୍ଦନୀୟ। ଏହି ବଂଶରେ ସଦା ବଡ଼ ପୁଅକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମେ ନ୍ୟାୟବାନ୍ ନୁହଁ, ରାଜଧର୍ମ ମାନୁନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଧର୍ମ ତୁମେ ବୁଝିନାହିଁ। ଏହି ବଂଶରେ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ରାଜା କରାଯାଏ—ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରଥା। ଯେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭଲି ମାନନ୍ତି, ବଂଶର ପ୍ରଥା କୁ ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ଅଂଶୀକୁ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ତୁମେ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଏପରି ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ମୋହ କିପରି ତୁମେ ଆଣିଲେ, ଯାହା ତୁମେ ଅନ୍ଧା କରିଦେଲା? କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲଗିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇଆସିଛ। ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି—ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି, ଯିଏ ଆମ ବଂଶର ପ୍ରିୟ। ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପରେ, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ଦାସ ହେବି, ମୋ ଅନ୍ତର ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବି। ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଥିଲେ, ତଥାପି ଖୈକେୟୀଙ୍କୁ ଅନେକ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ସିଂହ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଏହା ପରେ ଚୌହତିର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ମାକୁ ଏପରି ଉପାଲମ୍ବ କରି, ଭରତ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ଆଉ କହିଲେ—“ଖୈକେୟୀ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉ, କ୍ରୂର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ଦୟାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଗି ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବନି। ରାଜା କିମ୍ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କେଉଁ ଦୋଷ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବନବାସ ହେଲା? ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରି ତୁମେ ଅଜନ୍ମ ଶିଶୁ ହତ୍ୟାର ପାପ କରିଛ; ଖୈକେୟୀ, ତୁମେ ନରକକୁ ଯାଉ, ସ୍ୱାମୀର ଲୋକ ପାଉନାହିଁ। ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ସେ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ମୋ ମନେ ଭୟ ଆଣିଛ। ତୁମେ ଯୋଗୁ ମୋ ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛ, ରାମ ଅରଣ୍ୟରେ ଶରଣ ନେଇଛ; ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଅପମାନ ଆଣିଛ। ତୁମେ ମା ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ଶତ୍ରୁ, କ୍ରୂର ରାଜ୍ୟ ଲୋଭୀ; ମୁଁ ତୁମେ ସହ କଥା ହେବି ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ, ସ୍ୱାମୀ ନାଶ କରିଥିବା। କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ମାମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତୁମେ ବଂଶକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଛ। ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ନାୟକଙ୍କ ଝିଅ ନୁହଁ; ତୁମେ ଦୂଷ୍ଟା, ତୁମ ପିତାର ବଂଶ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ତୁମେ ଯୋଗୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଯେ ସତ୍ୟରେ ଅନୁରତ, ଦୁଃଖରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଆମ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ଏବେ ପ୍ରଧାନ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ପିତା ବିହୀନ, ଭାଇମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ଉପରେ ନିନ୍ଦା କରେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲଗି, ତୁମେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତୁମେ ନରକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛ। କ୍ରୂରା, ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ କି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ରାମ—ଯିଏ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି—ସେ ବଂଶର ପ୍ରକୃତ ଆଶ୍ରୟ? ପୁଅ ମାର ଅଂଗ ଓ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ, ସେ ମା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ଏକଥା କହାଯାଏ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁରଭି, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ପୃଥିବୀରେ ଥକି ଅସ୍ଥିର ଦେଖିଲେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥକି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସୁରଭି ତାଙ୍କ ଚକୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆଣି, ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ସେ ଦେବରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତଳେ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ସୁରଭିର ଶରୀରରୁ ବାସନା ମିଶିତ ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା। ଦେବରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ସେଠାରୁ ପଡ଼ିଥିବା ବାସନା ଭରା ଅଶ୍ରୁ ଦେଖି, ସୁରଭିକୁ ଆଉ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦେଖିଲେ, ସୁରଭି ଆକାଶରେ ଦୁଃଖରେ ବିଆକୁଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗ କରି ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଆମେ କୌଣସି ବଡ଼ ବିପଦରେ ନୁହଁ? କଣ ଦୁଃଖରେ ଆଛ? କହ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରୁଛ।” ଦେବରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଶବ୍ଦ ନିପୁଣ ଧିର ସୁରଭି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଦେବମାନେ, ତୁମେ କୌଣସି ବିପଦରେ ନୁହଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଆଛି। ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ, ଅତି ଶୋକାକୁଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଜଳି, ଚାଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଥକିଛନ୍ତି, ଦେବରାଜା, ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି। ମୋ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବୋଝରେ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛି; ପୁଅରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜନନୀର ହଜାର ପୁଅ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୂରଣ କରିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଶକ୍ର କୌଣସି ଜନନୀର ପୁଅକୁ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ମାନନାହିଁ। ସେ ଜନନୀ, ଯେଉଁ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଓ ନିର୍ବିକାର, ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ—ସେ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ପୁଅ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ, ତେଣୁ କୌଶଳ୍ୟା ରାମ ବିନା କିପରି ରହିପାରିବେ?