ଦଶରଥ ରାଜା, ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଭାବିତ ହୋଇ, ଅନ୍ତେ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି, ଏହିଭଳି ଭାବରେ ଦୟାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଅସ୍ବସ୍ଥ କରିବାକୁ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ନକହିଲେ; ଶକ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ। ଏବେ ଏହି ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ ତୁମ ଅଧିନରେ ନିରାପଦ ଅଛି; ତେଣୁ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମିଳିତ କରି, ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଶାସନ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅତି ମହାନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦଶରଥଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କର ବନବାସ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ବରତ, ଦୁଃଖରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ: "ଏବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପଯୁକ୍ତ? ମୋ ପିତା ଓ ମୋ ପିତା ସମ ଭାଇ ରାମ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିବାରେ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଏହି ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ କରିବି?" ବରତ କହିଲେ, "ମୋ ଦୁଃଖ ଉପରେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଆଣିଦେଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଓ ରାମଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀ କରିଦେବା ମାନେ ଆପଣ ଘାଉ ଉପରେ ଲୁଣ ଦେଲେ।" "ଆପଣ ଆମ ପରିବାରର ନାଶକାଳୀ ରାତି ପରି ଆସିଛନ୍ତି; ମୋ ପିତା ଜ୍ୱାଳା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ହେଲା। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ଏହି ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଆପଣଙ୍କ ଭ୍ରମରେ ଅପହୃତ ହୋଇଯାଇଛି।" "ମୋ ପିତା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ଭସି ଚାଲିଗଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ନାଶ ହୋଇଯିବା ପରେ, ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ କାହିଁକି ପଠାଇଲେ? କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଲେ?" "କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା, ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଭାବିତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିପରି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ? ରାମ ତାଙ୍କ ମାତା ପ୍ରତି ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆଦର ରଖନ୍ତି, ଏହା ମାତା ପୁତ୍ର ଭଳି।" "ମୋ ପ୍ରଥମ ମାତା କୌଶଳ୍ୟା, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭାଗିନୀ ପରି ଆଦର କରନ୍ତି। ଏହିଭଳି, ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ବନକୁ ପଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀ ପରି କରିଦେଲେ, ଆପଣ କିପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି?" "ଏକ ଦୋଷହୀନ, ଶୂର, ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାରଣ କ'ଣ?" "ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଆପଣଙ୍କ ଲୋଭ ରାଘବ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଏହି ଦୁଃଖ ଆଣିଛି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି ଶୂର ଭାଇମାନେ ନଥିବାରେ, କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି?" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ତାଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବା ଭଳି।" "ମୁଁ ଏହି ଭାର କିପରି ବହିପାରିବି? ଏକ ଦୁର୍ବଳ ପଶୁ ଭଳି ଭାର ଉଠାଇ, କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦୁଃଖ ସହିପାରିବି?" "ମୁଁ ଯଦି ତପସ୍ଯା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ଲୋଭାଶା ପୂରଣ କରିବିନାହିଁ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯଦି ରାମ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ମାତା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି।" "ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା? ଆପଣ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ବଂଶରେ ସଦା ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଥାଏ; ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ଆପଣକୁ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଭାବୁନାହିଁ, ଆପଣ ରାଜଧର୍ମ ନ ଅନୁସରନ୍ତି; ଆପଣ ରାଜାଙ୍କ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ ଅବଗତ ନୁହନ୍ତି।" "ରାଜାଙ୍କ ରୀତିରେ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ସଦା ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଥାଏ; ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ପ୍ରଥା।" "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରଥାପାଳନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ଗର୍ବ ହରାଇଛନ୍ତି।" "ଏତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ବଂଶରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭ୍ରମ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା?" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବିନାହିଁ; ଆପଣ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିବା ଦୁଃଖ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।" "ଏବେ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି: ମୋ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ବନରୁ ଆଣିବି।" "ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବା ପରେ, ମୁଁ ଦୃଢ଼ମନରେ ତାଙ୍କ ସେବକ ଭଳି ରହିବି, ଆତ୍ମଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବି।" "ଏଭଳି କଥା କହି, ବରତ, ମହାତ୍ମା, ଦୁଃଖରେ ଭସି, ତଥାପି ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦ କଥା କହି, ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ସିଂହ ପରି ଦହଡ଼ି ଉଠିଲେ।" ଏଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ପରେ, ବରତ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇ କହିଲେ: "ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯିବ, କୈକେୟୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା; ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଇ, କନ୍ଦି କନ୍ଦି ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।" "ରାଜା କିମ୍ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଆପଣଙ୍କ କାରଣରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବନବାସ ମିଳିଛି?" "ପରିବାର ନାଶ କରି, ଅଜନ୍ମ ଶିଶୁ ହତ୍ୟାର ପାପ କରିଛନ୍ତି; କୈକେୟୀ, ନରକକୁ ଯାଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଲୋକ ନ ପାଇପାରିବେ।" "ଏହି ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟତମକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ମୋ ପାଇଁ ଭୟ ଆଣିଦେଲେ।" "ଆପଣଙ୍କ କାରଣରେ, ମୋ ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିଛନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଅପମାନ ଆଣିଛନ୍ତି।" "ମାତା ପରି ଦେଖାଯିବା ଆପଣ, ତଥାପି ମୋର ଶତ୍ରୁ, ଦୁଷ୍ଟ, ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ କଥା କରିବିନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ପତିଙ୍କ ନାଶକାରୀ।" ଏଭଳି, ବରତ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦ ଓ କଠୋର କଥା କହି, ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ରାମଙ୍କୁ ବନରୁ ଆଣିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସେବକ ଭଳି ରହିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।