ବରତ ଜେତେବେଳେ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ, ସେ ଭୟଭିତ ହେଇ ଭାଇ ରାମଙ୍କ କୌଣସି ଅପରାଧ ହୋଇପାରିବା ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ। ତଥାପି, ନିଜ ବଂଶର ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଆଉ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ବରତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ରାମ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ଧନ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇନାହାନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ନିର୍ଦୋଷ ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ରକୁ କେହି ହାନି କରିନାହାନ୍ତି। ରାମ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଲୋଭ କରିନାହାନ୍ତି। ତେବେ, କେଉଁ ଅପରାଧରୁ, ଗର୍ଭହତ୍ୟା ପାପ କରିଥିବା ଜଣେ ମନିଷ୍ୟ ପରି, ତିନି ଦଣ୍ଡକାବନକୁ ନିଷ୍କାଷିତ ହେଲେ?” ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ମା ଲାଗିଥିବା କୈକେୟୀ, ନିଜ ଚରିତ୍ର ଓ ନାରୀ ସ୍ଭାଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଘଟିଛି, ସେ ଗପ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମହାତ୍ମା ବରତ ଯେପରି କହିଲେ, କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେବା ସହିତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ରାମ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ନେଇନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦୋଷ ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ରକୁ କେହି ହାନି କରିନାହାନ୍ତି। ରାମ ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ପୁତ୍ର, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଶୁଣିଲି, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାମଙ୍କ ନିଷ୍କାଷଣ ଚାହିଲି। ତୁମ ପିତା, ନିଜ ଚରିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ସେଉଁଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ରାମ, ସଉମିତ୍ରି ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡକବନକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିପାରିବା ନଥିବାରୁ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତିମ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ଏବେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବରତ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ କଲି; ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶୌର୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, ପୁତ୍ର। ଏବେ ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗର ତୁମ ଅଧିନରେ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ତେଣୁ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର।” ଏଠିଠୁ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକତ୍ରିଂଶ ଶର୍ଗ ପଠିବାକୁ ମିଳେ। ବରତ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭାଇମାନେ ଦଣ୍ଡକବନକୁ ନିଷ୍କାଷିତ ହେବା ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ, ଦୁଃଖରେ ତପିଗଲେ ଓ କହିଲେ, “ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର କଣ ଉପଯୋଗ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ନିଜ ପିତା ଓ ଭାଇ, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ପିତାପରି ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ହରାଇଛି? ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖ ଉପରେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଦେଇଛ, ଯେପରି ଘାଉରେ ଲୁଣ ଦେଇଥିବା; ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଛ ଓ ରାମଙ୍କୁ ତପସ୍ୱୀ କରିଛ। ତୁମେ ଆମ ବଂଶର ନାଶ ପାଇଁ ବିନାଶ ରାତି ପରି ଆସିଛ; ମୋ ପିତା ଜ୍ୱାଳା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଲିଂଗନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୁମେ ତିବା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ଅସତ୍ତାରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଛ; ଏହି ବଂଶର ଖୁସି ତୁମ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ହରାଇଛ, ତୁମେ ଆମ ଲାଇନ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଛ। ତୁମେ ମିଳିବା ପରେ, ମୋ ପିତା, ତଥ୍ୟ ଓ ତ୍ରିନାମରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଜଳିଗଲେ, ଏବଂ ଦଶରଥ ରାଜା ଅନ୍ତିମ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ମୋ ପିତା, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଏହି ମହାରାଜ, ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହୋଇଛ; କିନ୍ତୁ କେଉଁ ଅପରାଧରୁ ରାମ ନିଷ୍କାଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ କିପରି ତିନି ବନକୁ ଗଲେ? କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା, ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ତପିଥିବା, କିପରି ତୁମେ ମା, ଏହି ଦୁଃଖ ପରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ? ନିଶ୍ଚୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏହି ନିର୍ଦୋଷ ଭାଇ ସଦା ତୁମେପାଇଁ ପୁତ୍ର ପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୋଉ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ସଦା ତୁମେପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଭାଇପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ନିଜ ପୁତ୍ର, ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେ ଥିବା, ଚମର ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିବା, ବନକୁ ପଠାଇଦେଲେ ପରେ, ତୁମେ, ପାପିନୀ, କିପରି ଦୁଃଖ ନକରୁଛ? ଏହି ନିର୍ଦୋଷ, ବୀର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଏବଂ ଚମର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଭାଇକୁ ବନକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ତେବେ ତୁମେ କଣ ଉପାଦାନ ଦେଖିଲେ? ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାଘବ ପ୍ରତି ତୁମେ ଲୋଭି ଥିବା ମୋତେ ଅଜଣା ନୁହେଁ; ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟାଇଛ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ଅପସ୍ଥିତ ହେବାରୁ, ମୁଁ କିପରି ଶକ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା କରିପାରିବି? ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସଦା ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଏହି ବଳବାନ ଭାଇପରି, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତ ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଁ କିପରି ଏହି ଭାରି ଭାରକୁ ବହିପାରିବି, ଏକ ଦୁର୍ବଳ ପଶୁ ଭାରି ଭାରକୁ ବହିବା ପରି, ଏବଂ କିପରି ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଭାରକୁ ସହିପାରିବି? ଯଦି ମୋତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଥାଏ, ମୁଁ କେବେ ତୁମେ, ପୁତ୍ର ଲୋଭିନୀ, ଅଭିଲାଷ କରିଥିବା ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ଚାହିବି ନାହିଁ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା, ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ, ଯଦି ରାମ ସଦା ତୁମେପାଇଁ ମାପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, କିପରି ଏହି ଭାବ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ମନରେ ଆସିଲା? ଏହି ବଂଶରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ସଦା ରାଜା ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କ ଦିଶାନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ତୁମେ ନ୍ୟାୟସ୍ଥ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛ; ତୁମେ ରାଜଧର୍ମର ଦୀର୍ଘ ପଥକୁ ବୁଝୁନାହିଁ। ରାଜବଂଶରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ସଦା ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ରାଜାମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ, ଏହି ପ୍ରଥା ଅଟୁଟ। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରନ୍ତି ଓ ବଂଶର ପ୍ରଥା ଅନୁସରେ ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଚରଣର ଗୌରବ ତୁମେ ମିଳିବା ପରେ ଦୂର୍ବଳ ହୋଇଛ। ତୁମେ ଏତେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କିପରି ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଭ୍ରମ ତୁମେ ମନରେ ଆଣିଛ?