ମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, କୈକେୟୀ ଭୟ ଭିତିରେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେଉଁ କଥା ଭଲ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟ କୁ ଲୁଚାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ, ରାମ, କୁସା ଓ ଚମ୍ମା ପିନ୍ଧି, ବନବାସ କୁ ଯାଇଛି। ସେ ସିତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଯାଇଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଭୟ ଭିତିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଭାଇ ରାମଙ୍କ କୌଣସି ଅପରାଧ ହୋଇଥିବା କି ନାହିଁ ବିଚାର କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବଂଶ ଉପରେ ଭରସା ରଖି, ସେ ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ନିଶ୍ଚୟ ରାମ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ନେଇନାହିଁ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଧନୀ କିମ୍ବା ଗରିବ କୁ ହାନି କରିନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ଜାୟା ଉପରେ ଚକ୍ଷୁ ପାତ କରିନାହିଁ। ତେଣୁ ଏମିତି କୌଣସି ଭୟାନକ ପାପ କରିନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ଦଣ୍ଡକା ବନକୁ ବନବାସ ଦିଆଯାଇଛି?” ଏହା ପରେ, କୈକେୟୀ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ବଭାବ ଅନୁସାରେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଭରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଭ୍ରମିତ କୈକେୟୀ ଏମିତି କହିଲେ— “ରାମ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ନେଇନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଧନୀ କିମ୍ବା ଗରିବ କୁ ହାନି କରିନାହିଁ। ସେ ଅନ୍ୟର ଜାୟା ଉପରେ ଚକ୍ଷୁ ପାତ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣିବା ପରେ, ତୁମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେବାକୁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି। ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଦିଆ। ଏପରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସିତା ଉପରେ ବନବାସ ଦିଆଯାଇଲା। ରାଜା ଦଶରଥ, ପୁଅ ଦେଖିବାର ଅସମ୍ଭବ ଦୁଃଖରେ, ଦେହ ଛାଡିଲେ। ଏବେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଭରତ, ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ନିଅ। ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କରିଛି। ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଶୌର୍ୟରେ ନିବାସ କର। ଏବେ ରାଜଧାନୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ତୁମ ଅଧିନରେ, ନିରାପଦ ଅଛି। ଏହିପରି, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହ, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ରଖି, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର।” ଏହି ଘଟଣାରୁ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାତ୍ତର ଶ୍ଲୋକ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭାଇଙ୍କ ବନବାସରେ, ଭରତ ବିପର୍ୟୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ କ’ଣ ଉପଯୋଗର? ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ପିତା ଓ ଭାଇ, ଯେଉଁ ଭାଇ ମୋ ପିତାପରି ଥିଲେ, ସେ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖ ଉପରେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଦେଇଛ; ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇ ଓ ରାମକୁ ତପସ୍ବୀ କରିଛ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମାରଣର ରାତିପରି ଆସିଛ; ରାଜା ଦଶରଥ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୁମେ ଥିବା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; କୌଳ ବଂଶର ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ତୁମ ଭ୍ରମରେ ଚାଲିଗଲା। ରାଜା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମ ସହିତ ମିଳି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦେହ ଛାଡିଲେ। ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ଦଶରଥ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; କିଏ ଦ୍ୱାରା ରାମ ବନକୁ ଗଲେ? କିଏ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବନବାସ ଦିଆଯାଇଲା? କୌସଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା, ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖରେ, କିପରି ତୁମେ ମା ହେବା ପରେ ବଞ୍ଚିପାରିଛ? ରାମ ତୁମ ପ୍ରତି ସଦା ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥାନ୍ତି, ପୁଅ ମା ଉପରେ ଯେପରି ଭାବ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, କୌସଲ୍ୟା, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ତୁମେ ପ୍ରତି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଭଉଣୀ ଉପରେ ଯେପରି ଭାବ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏତେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଚମ୍ମା ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁଅକୁ ବନକୁ ପଠାଇ, କିପରି ତୁମେ, ପାପିନୀ, ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ? ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ବୀର, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଏବଂ ଚମ୍ମା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ପୁଅକୁ ବନବାସ ଦେଇ, କିଏ ତୁମେ ଏହି କାରଣ ଦେଖିଲେ? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାଘବ ପ୍ରତି ତୁମ ଲୋଭ ମୋ ପାଖରେ ଅଜଣା ଥିଲା ନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ବିପତ୍ତି ଆଣିଛ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ବିନା, ମୁଁ କିପରି ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରିପାରିବି? ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସଦା ରାମ ଉପରେ ଭରସା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଏହି ବଳବାନ ଉପରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିବା ପରି। ମୁଁ କିପରି ଏହି ଭାର ଉଠାଇପାରିବି, ଦୁର୍ବଳ ପଶୁ ଭାରୀ ଭାର ଉଠାଇଥିବା ପରି, କିପରି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗିପାରିବି? ମୁଁ ଯଦି ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଥିଲା ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ପୁଅ ପ୍ରତି ଲୋଭ କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କେବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ଚାହିବି ନାହିଁ ତୁମେ ଅପବିତ୍ର ଭାବରେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ, ଯଦି ରାମ ସଦା ତୁମକୁ ମା ଭାବେ ଦେଖିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଏମିତି ଭାବ କିପରି ତୁମେ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ନିତିରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ମନରେ ଆଣିଲେ? ଏହି ବଂଶରେ ସଦା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାମ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ତୁମେ ନ୍ୟାୟ କରୁଛ, ରାଜଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, କିମ୍ବା ରାଜା ଆଚରଣର ଦୀର୍ଘ ପଥ ବୁଝୁଛ। ରାଜା ରୀତିରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ସଦା ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଏ; ଏହି ରୀତି ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷ କରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ, ସ୍ଥିର ଅଛି। ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ତୁମ ସମ୍ପର୍କରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଏତେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ଏହି ଦୋଷ ଭ୍ରମ ତୁମେ ମନରେ ଆଣିଛ? କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନୁସ୍ଥିତ; ତୁମେ ଏକ ବିପତ୍ତି ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇଅଛ।” ଏହିପରି, ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଜଣେ ପୁଅ ନିଜ ମାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ହୋଇ ରହିଲା।