କୈକେୟୀ ଭାରତଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମ ବଡ଼ାଁଜା ଏବଂ ତୁମ ମାମା ଯୁଧାଜିତ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ପୁଅ, ତୁମ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ମୋତେ ସବୁ କଥା କହିବା ଉଚିତ।” ଏପରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ପଦ୍ମନୟନ ଭାରତ। ସେ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ: “ମା, ଆଜି ସପ୍ତମ ରାତି ହେବାକୁ ଚାଲିଛି ମୁଁ ବଡ଼ାଁଜାଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ିଛି। ବଡ଼ାଁଜା ଏବଂ ମାମା ଯୁଧାଜିତ ଦୁଇଁଜଣେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି। ରାଜା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୱୀ ଚିତ୍ତରେ, ମୋତେ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦେଇଥିଲେ। ଯାତ୍ରାରେ ଥକିଯିବାରୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଦ୍ରୁତ ଆସିବାକୁ ଚାପ ଦେଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛି। ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ। ମା, ତୁମ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟା ଖାଲି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଲୀନର ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଉନାହାନ୍ତି। ରାଜା ପ୍ରାୟ ସମୟ ତୁମ ନିବାସରେ ଥାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେଉଁଠି ନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ମୋ ତାତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବି—ତାତା କେଉଁଠି? ନାହିଁ କି ତାଙ୍କୁ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ନିବାସରେ ଦେଖିବି? କୈକେୟୀ ଏହିପରି ଭାରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯାହା ମଧୁର ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ। ସତ୍ୟ କି ଜାଣି, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଅଜ୍ଞାନ ଦେଖାଇ କହିଲେ: “ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭାଗ୍ୟ ଯେପରି ଆସେ, ତାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଯଜ୍ଞରେ ନିରତ, ଧର୍ମର ପଥକୁ ଗଲେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭାରତ, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍କଳୀନ ବଂଶର, ତାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ସେ ଦୟନୀୟ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: “ହାୟ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି!” ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ହାତ ଫିରାଇ ତଳେ ପଡିଗଲେ। ତାତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ଭାରତକୁ ଗାଢ଼ ମେଘ ଭଳି ଆବୃତ କଲା; ସେ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରି କ୍ଷୋଭରେ ଅନୁସୃତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ: “ଏହି ଶଯ୍ୟା, ଯାହା ମୋ ତାତାଙ୍କର ଥିଲା, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭରି ଅମଳା ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାତା ନାହାନ୍ତି, ଏହି ଶଯ୍ୟା ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଆକାଶ, କିମ୍ବା ଜଳ ବିନା ସାଗର ଭଳି ଦେଖାଉଛି।” ଭାରତ ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ଦମନ କରି, ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଅଟକିଯିବାରୁ ମୁହଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତରୀୟରେ ଢାକିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡିଥିବା ସାଲ ଗଛର ଡାଳ ଭଳି ଭୂମିରେ ଅପସ୍ୟାନ ହୋଇଥିଲେ, ଦେବତା ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଭାରତ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ସେ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ କହିଲେ: “ଉଠ, ଉଠ! ବିଶିଷ୍ଟ ଖ୍ୟାତିର ରାଜକୁମାର, ତୁମେ କିଏ ଏଭଳି ଭୂମିରେ ପଡି ଅଛ? ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ସଭାରେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଅଧିକାରୀ, ତୁମ ଚରିତ୍ର, ଶିକ୍ଷା ଓ ବାକ୍ ଉଚ୍ଚ; ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଛି।” ଭାରତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇ ଭୂମିରେ ଘୁମାଇ, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ତଳି ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଭାବିଥିଲି, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ତେଣୁ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ସବୁ ବିପରୀତ ହୋଇଗଲା, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କାରଣ ମୁଁ ତାତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯିଏ ସଦା ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କାମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ମା, କେଉଁ ରୋଗରେ ତାତା ମୋ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଗଲେ? ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କୁ ତାତା ସ୍ୱୟଂ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମହାନ ରାଜା ଜାଣୁନାହିଁ ମୁଁ ପହଞ୍ଚିଛି; କାରଣ ମୋ ତାତା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଦେଇଥିଲେ। ତାତାଙ୍କ ହାତ, ଯାହା ସ୍ପର୍ଶରେ ମୃଦୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ମୋ ଧୂଳି ମୁଛିଥିଲେ, ସେ କେଉଁଠି? ସେ ମୋ ଭାଇ, ତାତା, ଓ ମିତ୍ର, ଯାହାର ଦାସ୍ୟ ମୁଁ କରିଥିଲି—ଏ ଜ୍ଞାନବତୀ, ରାମ ବିଷୟରେ ଶୀଘ୍ର କହ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂଷ୍ୟ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବାକୁ ତାତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବି, ସେ ଏବେ ମୋ ଶରଣ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ନିୟମ ନିରତ, ସତ୍ୟବାନ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ—ଏ ଉତ୍କଳୀନେ, ରାଜା, ମୋ ତାତା, ତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିଥିଲେ?” ଭାରତ ଚାହିଲେ ତାତାଙ୍କର ଶେଷ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ। ତେଣୁ, କୈକେୟୀ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ: “ରାଜା, ‘ରାମ! ଓ ସୀତା! ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି ଶୋକ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ତୁମ ତାତା, କାଳ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଆବୃତ, ଏହି ଶେଷ କଥା କହିଥିଲେ: ‘ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫେରି ଦେଖିବେ।’” ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଃଖଦ ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଭାରତ ନିରାଶ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଁ ଓଁଠ ଅନ୍ୟୁନ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ମାତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “କେଉଁଠି ସେ ଧର୍ମିକ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଯାଇଛନ୍ତି?” ମାତା ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯଦିଓ ସେ କଥା ଅପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଭାରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନ ହେବାର ଭୟ ଥିଲା। “ପୁଅ, ସେ ରାଜକୁମାର, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବୈଦେହୀ ସହିତ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସେବାରେ, ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭାରତ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଭାଇ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ଦୋଷ ଅଛି କି ନାହିଁ ଭାବି, ନିଜ ବଂଶର ଉତ୍କଳୀନତା ସ୍ମରଣ କରି, ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାମ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅନ୍ୟର ଧନ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇନାହାନ୍ତି? ଅପରାଧ ନାହିଁ କି ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହାନ୍ତି? ରାଜକୁମାର କୌଣସି ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଚାହିନାହାନ୍ତି?