କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବରତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ବନବାସ ପରେ ଘରକୁ ଫେରିଆସିବା ଦେଖି, ସୁନାର ଆସନ ଛାଡି ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି ପଡିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବରତ ଜେତେବେଳେ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେଖିଲେ ଘରର ଶୋଭା ଅନ୍ୟଥା, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମା' କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନସୂଚକ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ପାଦ ଧରିଲେ। ବିଶିଷ୍ଟା କୈକେୟୀ ବରତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ କୋଲେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ତୁମେ ଦାଦାଙ୍କ ଘର ଛାଡି କେତେ ରାତି ହେଲା? ତୁମର ରଥ ଯାତ୍ରା ର କ୍ଲାନ୍ତି କିଛି ଅସୁବିଧା ଦେଲା କି? ତୁମର ଦାଦା ଏବଂ ମାମା ଯୁଧାଜିତ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ପୁଅ, ଯାତ୍ରା ଓ ସେମାନଙ୍କର କୁଶଳ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ମତେ କୁହ।” ଏପରି କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ପଦ୍ମନୟନ ବରତ, ମା'ଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ— “ମା', ଆଜି ଦାଦାଙ୍କ ଘର ଛାଡି ଏହା ସପ୍ତମ ରାତି। ଦାଦା ଏବଂ ମାମା ଯୁଧାଜିତ ଦୁଇଜଣେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି। ରାଜା, ତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ, ମୋତେ ଧନ ଓ ମଣି ଦେଇଥିଲେ। ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୁଇଁଥିଲା, ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଆସିପାରିଲି। ରାଜାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲି। ମା', ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣ ମତେ ସତ୍ୟ କହିବେ। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ସୁନାର ଶୟନ ଖାଲି ଅଛି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ମା', ରାଜା ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଆପଣଙ୍କ ଶୟନଗୃହରେ ଥାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ମୁଁ ବାପାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଦେଖିପାରିବି? କିମ୍ବା ତିନି ବଡ଼ ଭାଇ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଶୟନଗୃହରେ ଅଛନ୍ତି କି?” କୈକେୟୀ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଦୟା ଓ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହି, ଏବଂ ଆତ୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭ ନିମିତ୍ତରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ଏକ ଅନ୍ୟଥା ଅବସ୍ଥା କଥା କହିଲେ— “ପୁଅ, ଯାହା ଏକାଏକି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆସେ, ସେ ଭାଗ୍ୟ ତୁମର ବାପାଙ୍କୁ ଆସିଛି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ଯଜ୍ଞ ନିଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।” ଏହି ଦୁଃଖଦ କଥା ଶୁଣି ବରତ, ଶୁଭ୍ର ଜନ୍ମ ଓ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ, ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇ। “ହାୟ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି!”—ଏହି କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବରତ ବ୍ୟଥାରେ ଦୁଇ ହାତ ଫିଳାଇ ପଡିଗଲେ। ବାପାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବରତ ମନରେ ବିକଳ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ୍ୱସ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମା କରିଲେ— “ଏହି ଶୟନ ଯାହା ବାପାଙ୍କର ଥିଲା, ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଚନ୍ଦ୍ରରାତିର ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ବାପା ନଥିବାରୁ ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଆକାଶ, କିମ୍ବା ଜଳ ବିନା ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।” ବରତ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ଗଳା ଦୁଃଖରେ ଅଟକିଗଲା, ଅଗ୍ରଗାମୀ ବିଜୟୀ ନିଜ ମୁହଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକ ଦ୍ୱାରା ଢାକିଲେ। ବନରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଥିବା ସାଲ ଗଛର ଡାଳ ପରି ମୃଦୁ ଚମକ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବରତକୁ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍ତରେ ଦେଖିଲେ। ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବରତକୁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଉପରେ ଉଠାଇ, କହିଲେ— “ଉଠ, ଉଠ! ତୁମେ ଏହିପରି କିଏଁ ପଡିଛ? ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ୍ର, ଆଦର୍ଶ ପୁରୁଷମାନେ ସଭାରେ ଏପରି ଦୁଃଖ କରନ୍ତିନାହିଁ। ତୁମେ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଆଚରଣ, ଶିକ୍ଷା, ଓ ଭାଷା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ରାଜପାଳିସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ।” ବରତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ପଡି ରହି, ମା'ଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଏହି କଥା କହିଲେ— “ମୁଁ ଭାବିଥିଲି, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରା କରିଲି। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁ କିଛି ଅନ୍ୟଥା ହୋଇଯାଇଛି, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଉପକାରକ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ମା', କେଉଁ ରୋଗରେ ରାଜା ମୋ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଗଲେ? ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠି ବାପା ନିଜେ କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ମୋ ଆସିବା ଜାଣିନାହିଁ; ନାହିଁ ହେଲେ, ବାପା ତୁରନ୍ତ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁଦେବେ। ବାପାଙ୍କର ସେ ମୃଦୁ ହାତ କେଉଁଠି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁବେଳେ ମୋ ଧୂଳି ଶୁଖିଦେବେ? ଯିଏ ମୋ ଭାଇ, ବାପା, ଓ ମିତ୍ର, ଯାହାର ସେବକ ମୁଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନେ, ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୀଘ୍ର କୁହ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୋଷରହିତ। ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ବାପା ହୋଇଯାନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବି, ଏବଂ ସେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, କ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମା', ବାପା ରାମଙ୍କୁ କଣ କହିଥିଲେ? ମୁଁ ବାପାଙ୍କର ଶେଷ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, କୈକେୟୀ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ— “ରାଜା ‘ରାମ! ଓ ସୀତା! ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ କହି ବିଲାପ କରି, ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ବାସ୍ତବ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମୟ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ବଡ଼ ହାତୀ ପରି, ତୁମର ବାପା ଏହି ଶେଷ କଥା କହିଥିଲେ— ‘ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାମ, ସୀତା, ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫେରିଆସିବା ଦେଖିବେ।’” ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଃଖଦ ସୂଚନା ଶୁଣି, ବରତ ବିଶାଦ ଭରା ହୋଇ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ଏବଂ ପୁନି ମା'ଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଆର୍ଥୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ—ସେ କେଉଁଠି?” ଏପରି ବରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, କୈକେୟୀ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯଦିଓ ସେ କଥା ବରତ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ଥିଲା।