ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପୂର୍ବ ତୀରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଭରତ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ କୁଟିକୋଷ୍ଠିକାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରୁ ଆଉ ଏକ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଧର୍ମବର୍ଧନାକୁ ଆସିଲେ। ଦ୍ୱାରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜମ୍ବୁପ୍ରସ୍ଥରେ ଆସି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗ୍ରାମ ବରୂଥାକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠି ସୁମଧୁର ଅରଣ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ଉଜ୍ଜିହାନର ଉଦ୍ୟାନ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଗଛ ଅଛି। ସେଠାରେ ପ୍ରିୟ ସାଳ ଗଛ ପହଞ୍ଚି ବରତ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ସେନାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଶୀଘ୍ର ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀ ତୀରରେ ବିରାମ ନେଇ, ଉତ୍ତାନକା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବହୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନଦୀ ଗୁଡିକୁ ତୀବ୍ର ଯାନରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ହାତୀର ପଛ ଦିଗରେ ଥିବା ଏକ ମଠ ଉପରେ ପହଞ୍ଚି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ ଭରତ କପିବଟାରେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ଏକ-ସାଳ ନଦୀ, ବିନତା ଓ ଗୋମତୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, କଳିଙ୍ଗ ନଗରରେ ପହଞ୍ଚି, ସାଳବନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଭରତଙ୍କ ଯାନ ଶିଘ୍ର ଏକ୍ସାହାରି ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେ ଅରଣ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସାତ ରାତି ରାସ୍ତାରେ କାଟି ଏହି ବାଘ ସମାନ ମନୁଷ୍ୟ, ମନୁ ରାଜା ତିଆରି କରିଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଅୟୋଧ୍ୟା ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ଭରତ ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ କହିଲେ: "ଏହି ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନରେ ଯଶସ୍ୱୀ ନଗର ମୋତେ ପରିଚିତ ନୁହେଁ।" "ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହାର ମାଟି ଫିକା, ଏଠି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି।" "ଏଠି ସୂରୀମାନେ ତଥା ରାଜା ଋଷିମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ, ଏହି ନଗରରେ ସଦା ଉତ୍ତେଜନା ରବ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।" "କିନ୍ତୁ ଆଜି, ଚାରିପାଖରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ, ଦିନର ଖେଳ ପରେ ଉଦ୍ୟାନ ଜନଶୂନ୍ୟ।" "ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିପାଖରେ ଲୋକମାନେ ଦୌଡ଼ି ହସିଥିଲେ, ଆଜି ଏହା ବିରାଜମାନ ଲୋକମାନେ ବିହାର କରିଥିବା ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।" "ଏ ରଥୀ, ଏହି ନଗର ମୋତେ ଜଙ୍ଗଳ ଭଳି ଲାଗୁଛି; ଏଠି ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ନଗରର ଅଗ୍ରଣୀ ଲୋକମାନେ ଯାଉଥିଲେ, ଆସୁଥିଲେ, ଉଦ୍ୟାନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା।" "ଏଠି ଉଦ୍ୟାନ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ରମ୍ୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେଠି କିଛି ଆନନ୍ଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।" "ପଥରେ ପତିତ ପତ୍ର ଓ ଗଛ ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ପ୍ରତିତି ଦେଖାଯାଉଛି; ମଦ ଭରିଥିବା ପଶୁ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରବ ଏବେ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ।" "ଏଠି ପୂର୍ବରୁ ମଧୁର ମୃଦୁ କଥା ଗୁଡିକୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିଲା, ଏବେ ସେ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ।