ଏହି ଉତ୍କଳନ୍ତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିନାନ୍ଦିନ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ନିରତ, ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମରେ ଓଫିସିଏଟିଂ ପୁରହିତମାନେ କୁ ଭୂମି ଦାନ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦାନ କରିବା ପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ମହାନ ବଂଶଜ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପୁରହିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆପଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକା ଯୋଗ୍ୟ। ଆମେ ଏହି ଭୂମି ରଖିବା କିମ୍ବା ଶାସନ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" "ମହାରାଜ," ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "ଅମେ ସଦା ପାଠାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିରତ, ଆପଣ ଆମକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ କରନ୍ତୁ। ମୁଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ହିରା, ସୁନା କିମ୍ବା ଗାଁ—ଯାହା ଉପଲବ୍ଧ, ଆପଣ ଦିଅନ୍ତୁ; ଭୂମି ଆମ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦିଆଯିବା ଦାନ ପାଇଁ, ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଦାନ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ଦଶ କୋଟି ସୁନା ଓ ଚାରି ଗୁଣା ଚାନ୍ଦି ଦାନ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ପୁରହିତମାନେ ଏହି ଧନ ନିଜ ନିଜ ବିଭାଗରେ ବଣ୍ଟି ନେଲେ। ବିଦ୍ୱାନ ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି ଦାନର ଉଚିତ ବଣ୍ଟନ କରାଯିଲା। ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ରାଜା ଅତି ଏକାଗ୍ରତାରେ ସୁନା ଦାନ କରିଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା କୋଟି କୋଟି ଦାନ କରିଦେଲେ; ଏକ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଦିଆଯିଲା। ଯେଉଁ କି ଚାହିଲେ, ଦଶରଥ ଦେଲେ; ଏହି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସମ୍ବଲ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏହି ଦାନଶୀଳ, ବୀର ରାଜା ଦଶରଥ ଭୂମି ଦାନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ। ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ପାପ ଦୂର କରିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ଏବଂ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ କଠିନ। ଏହି ସମୟରେ ଦଶରଥ ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।" ତାପରେ ଦ୍ୱିଜଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ଚାରିଟିଏ ପୁତ୍ର ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶକୁ ମହିମାମୟ କରିବେ।" ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ପୁନି ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏଉଁପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଂଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଉଁପରେ ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବେଦଜ୍ଞ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିବି।" ଏହିପରେ ସେ ପୁତ୍ର କାମନା ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି ନିୟମାନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଏହି ସମାବେଶରେ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ କରୁଛି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରିବା ନୁହେଁ।" "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ, ଆମେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରୁଛି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସବୁ କଷ୍ଟ ସହୁଛୁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ରାବଣ ତିନି ଲୋକକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ କରୁଛି, ଅବହେଳା କରୁଛି, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଅପମାନ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।" "ସେ ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛି, ବରରେ ଅଭିମାନୀ ହୋଇ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦହି ନାହିଁ, ପବନ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ବି ଉଠାଏ ନାହିଁ।" "ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭୟଭୀତ; ଆପଣ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଖୋଜନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଷ୍ଟର ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଏବେ ଜଣା ପଡ଼ିଛି।" "ସେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ, 'ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଘାତ ହେବି ନାହିଁ,' ଏବଂ ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍୵ୀକାର କରିଥିଲି।" "ଅବହେଳାରେ, ସେ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ଉଲ୍ଲେଖ କରିନଥିଲେ; ତେଣୁ ମାନବ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ରେ ଆସିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘରେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେପରି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛି। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ଏଉଁପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଆସିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମସ୍କାର କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛୁ; ଆପଣ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ।" "ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ମହାନ ଋଷିମାନେ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ; ତାଙ୍କର ତିନି ରାଣୀ, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତି ସମାନ।" "ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ଚାରି ରୂପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ; ମାନବ ଭାବରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଏହି ଜଗତର ମହା ବିପତ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।" "ବିଷ୍ଣୁ, ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ନାହିଁ; ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ କରୁଛି।" "ଏହି ଅବିବେକୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଅତି ଶକ୍ତିରେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ କରୁଛି।