ବହୁ ସେନାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାରତ, ଆର୍ଯ୍ୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ନେଇ, ଶତୃମୁକ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେବଲୋକରୁ ବାହାରିବା ପରି ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ବାହାରିଲେ। ଏହା ପରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ନବତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯାହା ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅଞ୍ଚଳ। ଭାରତ, ସେ ଶୂରବୀର, ଦୃଢ଼ ମନରେ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ଅଗ୍ରଗତି କଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଦାମା ନଦୀକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ପୁତ୍ର, ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀର ତୀରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଯାହା ଦୂର ଅପରତୀର, ପଛକୁ ବହୁଥିବା ତରଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ଏବଂ ରମ୍ୟ ନଦୀ। ଏଲାଧାନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅପର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଥର ଭରିଥିବା ପଥ ଏବଂ ଅଗ୍ନେୟମ୍—ଏକ ବାଣ କାଟିବା ଥାନ—ତାହା ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାରତ, ପଥର ବୋହିଥିବା ପହାଡ଼କୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚୈତ୍ର ବନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶୂରବୀର ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ତର ଭାରୁଣ୍ଡ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତ୍ରୁଟିହୀନ ଏବଂ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା ଯମୁନା—କୁଳିଙ୍ଗା ନଦୀ—କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ସେନା ଏଠାରେ ନଦୀରେ ନିଜ ଶରୀର ଶୀତଳ କଲେ, ଥକିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲେ, ସେମାନେ ନହାଇଲେ ଏବଂ ପାଣି ପିଇଲେ, ତାପରେ ପାଣି ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଭାରତ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ଯେଉଁଠି କମ୍ ଲୋକ ଯାନ୍ତି, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯାନରେ ଅଗ୍ରଗତି କଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାଏ। ଏହିପରି ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପୂର୍ବ ତୀରର ଏକ ଖ୍ୟାତିସ୍ଥଳୀ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପୂର୍ବ ତୀରରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, କୁଟିକୋଷ୍ଠିକାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାପରେ ସେନା ସହିତ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧର୍ମବର୍ଧନାକୁ ଗଲେ। ଗେଟର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ ଜମ୍ବୁପ୍ରସ୍ଥ ଉପରେ ଆସି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗ୍ରାମ ଭରୂଥାକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ଏଠି ରମ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ଉଜ୍ଜିହାନାର ଉଦ୍ୟାନ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପ୍ରିୟ ସାଳ ଗଛ ଉପରେ ପହଞ୍ଚି, ଭାରତ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି, ସେନାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ତ୍ୱରିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀଘାଟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ଉତ୍ତାନକା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତ ନଦୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାନରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ହାତୀର ପୃଷ୍ଠ ନିକଟ ଏକ କୁଟିରେ ପହଞ୍ଚି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭାରତ କପିବଟରେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଏକ-ସାଳ ନଦୀ, ବିନତା ଏବଂ ଗୋମତୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, କଳିଙ୍ଗ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସାଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଯାନ ଏକଦମ ଥକିଗଲା, ଶୀଘ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରଭାତକୁ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ସପ୍ତ ରାତି ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ମନୁଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଅୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭାରତ। ଅୟୋଧ୍ୟା ସହର ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଭାରତ ତାଙ୍କ ଶାରଥିକୁ କହିଲେ: "ଏହି ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ସହର ମୋତେ ପରିଚିତ ନୁହେଁ।" "ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶାରଥି, ତାହାର ମାଟି ଫିକା, ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ।" "ଏକ ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଋଷିମାନେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଋଷିମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସହରରେ ସଦା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।" "କିନ୍ତୁ ଆଜି, ଚାରିପାଖରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ; ଦିନ ଖେଳ ପରେ ଉଦ୍ୟାନ ମାନେ ଲୋକମୁକ୍ତ ହୋଇଗଲା।" "ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିପାଖରେ ଲୋକ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ଆଜି ସେମାନେ ବିହାର କରୁଥିବା ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।" "ଶାରଥି, ସହର ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଠି ଯାନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ନାଗରିକମାନେ ଯାଉଥିଲେ ଓ ଆସୁଥିଲେ, ଉଦ୍ୟାନ ହସନ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ସାହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।" "ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଲୋକ ମଜା କରୁଥିବାରେ ଭରିଥିଲା, ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆଜି ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେମାନେ ଏକଦମ ଶୂନ୍ୟ।" "ପଥରେ ପତିଥିବା ପତ୍ର ଏବଂ ଗଛ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି, ମଦୋନ୍ମଦ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଏଉଁଠି ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ।" "ଏଉଁଠି ମନୋହର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଯେଉଁଠି ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିଲା, ଅପୂର୍ବ ଧୂପରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏବେ ନାହିଁ।