ସେ ସମୟରେ, ଦୂତମାନେ ଆସିଥିବା ଦ୍ରୁତ ଅନୁରୋଧ ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟରୁ, ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଶାନ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ଅନେକ ଲୋକ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ମହାତ୍ମା ଭରତ ଶହର ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ, କୌଣସି ବାଧା ବିନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ, ଭରତ ତାଙ୍କର ମାତୃକୁ ଏବଂ ମାମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଶତାଧିକ ଚକ୍ରବଳୀ ରଥ ସଜାଇ, ଦାସମାନେ ଉଣ୍ଟ, ଗାଁଁ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଖଚ୍ଚର ନେଇ ଭରତଙ୍କ ପଛୁଆ କଲେ। ସେଉଁଠି, ସେ ତାଙ୍କର ସେନାର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ, ଆର୍ୟକ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଗୃହରୁ ବାହାରି ଗଲେ। ଏହା ପରେ ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକାଉଁ ସପ୍ତତି ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭରତ, ମୁହଁ ସିଧା କରି, ରାଜପାଳିସରୁ ବାହାରିଲେ। ସେ ତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁଦାମା ନଦୀକୁ ଦେଖି, ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ତାପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଭରତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଦୂରସ୍ଥ, ପଛୁଆ ପାର ଓ ତରଙ୍ଗମୟ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀକୁ ବାହାରିଲେ। ଏଲାଧାନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପାଥର ଭରା ମାର୍ଗ ଓ ଅଗ୍ନେୟମ୍—ଅର୍ଥାତ ତୀରଧାରା ଅଞ୍ଚଳ—ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସତ୍ୟବାନ, ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଭରତ, ପାଥର ବୋଝା ମାଳା ଦେଖି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚୈତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମତ୍ସ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଭାରୁଣ୍ଡ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଘେରିଥିବା କୁଲିଙ୍ଗ ନାମକ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଶିତଳ କଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଓ ବିରାମ ନେଇ, ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାନୀୟ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଏହି ବିରଳ ଅରଣ୍ୟ ମାର୍ଗରେ, ରଥରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେପରି ଅନିଳ ବାୟୁ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ରାଘବ ତ୍ରୁଟିହୀନ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାରରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଟିକୋଷ୍ଠିକା ଶହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ ସେନା ସହିତ ଧର୍ମବର୍ଧନାକୁ ଯାଇ, ଜମ୍ବୁପ୍ରସ୍ଥର ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଆସି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭିଲ୍ଲେଜ୍ ଭରୁଥାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଉଜ୍ଜିହାନର ଉଦ୍ୟାନ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ଚାଲି, ପ୍ରିୟ ଶାଳ ଗଛ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଭରତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ସେନାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ତ୍ୱରିତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଉତ୍ତାନକା ନଦୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ିଆ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ହାତୀ ପଛର ଛାଉଣୀ ନିକଟରେ ଥିବା ଅଶ୍ୱପୁରୁଷ ଭରତ କପିବଟରେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏକଶାଳା ନଦୀ, ବିନତା ଓ ଗୋମତୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, କଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶାଳ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଭରତଙ୍କ ରଥ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ଶେଷରେ ଆଉଁଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ମନୁ ରାଜା ନିର୍ମିତ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗର, ସପ୍ତରାତ୍ର ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଭରତ ତାଙ୍କ ରଥିକୁ କହିଲେ, "ଏହି ନଗର ମୋତେ ପରିଚିତ ଲାଗୁନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।" ପରେ କହିଲେ, "ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶୁକ୍ଲ ମାଟି ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।" "ଗତକାଲି ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ରାଜାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏଠାରେ ସଦା ଉଲ୍ଲାସର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।" "କିନ୍ତୁ ଆଜି, ମୁଁ ଚାରିପଟେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କଥାଉଠୁନାହାନ୍ତି, ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ଖେଳି ଶେଷେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ଗତକାଲି ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଥିଲେ, ଆଜି ଲୋକବିହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।" "ଏହି ନଗର ମୋତେ ମୃଗୟା ଅଞ୍ଚଳ ପରି ଲାଗୁଛି, କାରଣ ଏଠାରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଉଲ୍ଲାସ ଥିଲା, ଏବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ସେଉଁଠି କେହି ଯାଉନାହାନ୍ତି, ଆସୁନାହାନ୍ତି।" "ଏହି ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଉଲ୍ଲାସହୀନ।" "ପଥରେ ପତିଥିବା ପତ୍ର ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖି, କୌଣସି ପ୍ରମଦା ମୃଗ, ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି ମିଶିଥିଲା, ଏବେ ସେ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ।" "କାହିଁକି ଆଜି ପୂର୍ବପରି ଶୁଭ ପବନ ବହୁନାହିଁ? କାହିଁକି ଢୋଲ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ବୀଣାର ଧ୍ୱନି ନାହିଁ?" "ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଧ୍ୱନି ସଦା ଥିଲା, ଏବେ ନାହିଁ; ଏହି ନଗର ଦେଖିଲେ ମୋତେ ଅଶୁଭ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି।" "ଏଭଳି ଅପଶକୁନ ଦେଖି ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ; ନିଶ୍ଚୟ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବମାନେ ଭଲ ନାହାନ୍ତି।" "ଯେତେବେଳେ ଆଶଙ୍କା ନାହିଁ, ମୋର ହୃଦୟ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ଭୟଭୀତ ଓ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହୁଏ।" ଏପରି ଅନ୍ତଃକଳ୍ପନା ମଧ୍ୟରେ, ଭରତ ଆଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ସୁରକ୍ଷିତ ନଗର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଭୈଜୟନ୍ତ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଶ୍ରାନ୍ତ ରଥ ସହିତ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।