ଭାରତଙ୍କ ମାମା ତାଙ୍କୁ ଏଇରାବତ ବଂଶର ହାଥୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦ୍ରୁତ ଚଳନଶୀଳ, ଭଲ ଜୁତି ଲଗାଇଥିବା ଖଚ୍ଚର ଦାନ କଲେ। ସେ ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ ପାଳିଥିବା, ବାଘ ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା, ଦାନ୍ତ ଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାରର କୁକୁର ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଭାରତ, ତାଙ୍କର ମାମା ବା ମାମୁଁଘର ଓ ମାମାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୂତମାନଙ୍କ ଆତୁରତା ଓ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଭାରତ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ଲୋକ, ହାଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଉଳ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ ମନୋଭାବର ଭାରତ ନଗର ଭିତର ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ଏହି ଅନ୍ତର୍ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମାଆ ଓ ମାମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଭାରତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚରିଅଟ୍ରେ ଚଢ଼ି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଶତାଧିକ ଚକ୍ରବାଳି ଚରିଅଟ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଭାରତଙ୍କ ପଛରେ ଦାସମାନେ ଉଠ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଖଚ୍ଚର ନେଇ ଚାଲିଥିଲେ। ସେନା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ଉତ୍ତମ ଭାରତ, ଆର୍ଯ୍ୟକ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ବାହାରିବା ପରି ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରେ, ପବିତ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକତରିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭାରତ, ମୁହଁ ସିଧା କରି ରାଜପାଳିସ୍ରୁ ବାହାରିଲେ। ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁଦାମା ନଦୀକୁ ଦେଖି, ଏହାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ମହାନ ପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଦୂରସ୍ଥ, ବିପରୀତ ପାର ଓ ତରଙ୍ଗମୟ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏଲାଧାନା ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ପାର ହୋଇ, ପାଥର ଭରା ପଥ ଓ ଅଗ୍ନିମୟ, ବାଣ କାଟାଯିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଗଲେ। ସତ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଭାରତ ପାଥର ବୋଝା ଗିରିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚୈତ୍ର ବନ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ମତ୍ସ୍ୟ ନାୟକମାନେ ରକ୍ଷିତ ଉତ୍ତର ଭାରୁଣ୍ଡ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତେଜପୂର୍ଣ୍ଣ ଯମୁନା ନଦୀ, ଯାହାକୁ କୁଳିଙ୍ଗା କୁହାଯାଏ, ପାହାଡ଼ ଘେରା ଓ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ସେ ନିଜ ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେମାନେ ଏଠାରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଶୀତଳ କଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅରାମ କଲେ, ନହାଇଲେ ଓ ପାଣି ପିଇଲେ, ଏବଂ ନିଜ ସହ ଜଳ ନେଇ ପୁଣି ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ବିରଳ ଚିରନ୍ତନ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ, ରାଜପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ ଯାନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ଯେପରି ହବା ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲେ। ରାଘବ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଭାଗୀରଥୀ ମହାନଦୀ ନିକଟକୁ, ପୂର୍ବ ପାରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପୂର୍ବ ପାରରେ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି କୁଟିକୋଷ୍ଠିକାକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଏହାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଧର୍ମବର୍ଧନକୁ ଆସିଲେ। ଦ୍ୱାରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜାମ୍ବୁପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆସି, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗ୍ରାମ ଵରୂଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଉଜ୍ଜିହାନାର ଉଦ୍ୟାନ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରିୟ ବୃକ୍ଷ ଉଗିଛି। ପ୍ରିୟ ସାଳବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭାରତ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ସେନାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଉତ୍ତାନକା ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଏବଂ ତ୍ୱରିତ ଯାନରେ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ। ହାଥୀ ପଛର ଝୋପଡ଼ି ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାବୀର ଭାରତ କପିବଟରେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏକସାଳା, ଭିନତା ଓ ଗୋମତୀ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, କଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି ସାଳବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଯାନ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବା ସତ୍ୱେ ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଚାଲି ପ୍ରଭାତବେଳେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ, ମନୁ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ସପ୍ତ ରାତି ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେଇ ବୀର ମଧ୍ୟମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ଅଗ୍ରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଭାରତ ତାଙ୍କ ଚାରିଅଟିକୁ କହିଲେ, “ଏହି ନଗର, ଯାହା ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋତେ ପରିଚିତ ଲାଗୁନାହିଁ।” “ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ ଚାରିଅଟିକ, ତଳ ମାଟି ହ୍ରସ୍ୱ ହୋଇଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ।" "ଏଠି ଏକ ସମୟରେ ଋଷିମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷିମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏଉଁ ନଗରରେ ସଦା ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜନ ହୁଏ।" "କିନ୍ତୁ ଆଜି, ମୁଁ ଚାରିପାଖରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣୁନାହିଁ, ଉଦ୍ୟାନମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି।" "ପୂର୍ବେ, ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ସଦା ଲୋକମାନେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଚମକୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେଗୁଡ଼ିକ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଆନନ୍ଦ ଥିଲା।" "ହେ ଚାରିଅଟିକ, ଏହି ନଗର ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଲାଗୁଛି, କାରଣ ଏଠି କୌଣସି ଯାନ, ହାଥୀ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।" "ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଆସୁଥିଲେ ଓ ଯାଉଥିଲେ, ଏବେ ତାହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ଉଦ୍ୟାନମାନେ ପୂର୍ବେ ଆନନ୍ଦଓତ୍ସାହରେ ଥିଲେ।" "ଏଠି, ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦହୀନ।" "ପଥରେ ପତିତ ପତ୍ର ଓ ଗଛମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏଉଁଠାରେ ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀର କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ମୃଦୁ, ମଧୁର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଗନ୍ଧ ଓ ଅଗରୁ ମିଶିଥିବା ଅପୂର୍ବ ଧୂପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କଥା ହୁଏଥିଲା, ଏବେ ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଶୁଭ ପବନ ଢୋଲ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ବୀଣାର ଶବ୍ଦ ଆଣିଥିଲା, ଆଜି ସେଇ ପବନ ନାହିଁ।