କେକୟାର ରାଜା, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭରତଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନିତ କରି, ଦୁଇ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ ଏକ ହଜାର ଛଉସଠି ଘୋଡ଼ା ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ମାଲିକ ଭି ଭରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାଙ୍କର ମାମା, ଯୁଧାଜିତ୍, ଏଇରାବତ କୁଳର ଦୂର୍ଦ୍ଦନ୍ତ ହାଥୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ଦୃଢ଼ ଓ ଶୀଘ୍ର ଚଳିତ ଖଚ୍ଚର ଦେଲେ। ସହର ମଧ୍ୟରେ ପାଳିତ, ବଘ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ଦେହୀ, ତୀଖ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା କୁକୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏପରେ, ତାଙ୍କର ମାମା ଓ ମାମାଘର ପିତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବିଜୟୀ ଭରତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହ ରଥାରୋହଣ କରି ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଦୂତମାନଙ୍କର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ନର, ହାଥୀ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟି ଘିରି ରହି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି, ଭଦ୍ର ଭରତ ଗାଁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ଅବାଧ ଭାବେ ସେହି ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପୁନଃ ମାତୃ ଓ ମାମାଘର ଯୁଧାଜିତ୍ଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ରଥ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହା ସହିତ, ଶତାଧିକ ଗୋଲାକାର ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି, ଦାସମାନେ ଉଠ, ଗାଁଠିଆ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଖଚ୍ଚର ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କ ପଛୁଆ ହେଲେ। ସେନା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆର୍ୟକଙ୍କ ସମାନ, ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ଶତ୍ରୁହୀନ ଭାବେ ଭରତ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ମନେ ମନେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ବାହାରିବା ପରି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିଠାରେ ଆପଣେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଭାଳୁ ମୁହଁ ଆଗକୁ ରଖି, ସେ ରାଜମହଳ ଛାଡ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଦାମା ନଦୀ, ଯାହାକୁ ସେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଭରତ ଦୂରସ୍ଥ ଓ ପ୍ରବାହମୟ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏଳାଧାନା ନଦୀ ଉପରେ ପହଞ୍ଚି, ପାହାଡ଼ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେ ପାହାଡ଼ ଦେଖି ଚୈତ୍ରବନ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ପରେ ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉତ୍ତର ଭାଗର ମତ୍ସ୍ୟବୀର ଭାରୁଣ୍ଡ ଅଟବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହୀ ଯମୁନା, ଯାହା କୁଲିଙ୍ଗା ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଶରୀର ଶିତଳ କରି, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ, ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ପାଣି ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ବିରଳ ଅଟବୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରଥରେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ଭରତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲେ। ତେଜସ୍ୱୀ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପୂର୍ବତୀରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର ପହଞ୍ଚି, ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କୁଟିକୋଷ୍ଠିକା ଯାଇ, ସେନା ସହିତ ଧର୍ମବର୍ଧନ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଜାମ୍ବୁପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଚମତ୍କାର ଗ୍ରାମ ବରୂଥ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ମନୋହର ଅଟବୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଉଜ୍ଜିହାନ ଉଦ୍ୟାନ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଗଛମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟ ସାଳ ଗଛ ପହଞ୍ଚି, ଭରତ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି, ସେନାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଉତ୍ତାନକା ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ିଆ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ହାଥୀର ପଛ ନିକଟର ଗୁମ୍ଫା ପହଞ୍ଚି, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ ଭରତ କପିବଟରେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସେ ଏକସାଳା, ଵିନତା ଓ ଗୋମତୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, କଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସାଳବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭରତଙ୍କ ରଥ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ସେ ଅଟବୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରଭାତେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ମନୁଙ୍କ ନିର୍ମିତ ପୁରୀ ଅୟୋଧ୍ୟା, ସପ୍ତରାତ୍ରି ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେହି ବୀରପୁରୁଷ। ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଭରତ ତାଙ୍କ ରଥିକୁ କହିଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନମୟ ନଗର ମୋତେ ଅପରିଚିତ ଲାଗୁଛି। ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହାର ଧୂସର ମାଟି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ଓ ରାଜା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସଦା ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। “କିନ୍ତୁ ଆଜି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଚାରିପଟି ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ, ଉଦ୍ୟାନମାନେ ଖାଲି, ଲୋକମାନେ ଖେଳି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଆଜି ତାହା ଶୂନ୍ୟ ଓ ବିରକ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛି। ରାସ୍ତାରେ ଝଡି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର, ଗଛମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି, ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ମୃଦୁ ମଧୁର କଥା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଆଜି ନାହିଁ।” ଏଭଳି, ଭରତ ନିଜ ଜନ୍ମନଗର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ତାହାର ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ।