ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ବର୍ଣ୍ଣୀୟ ବିର ଭରତ ତାଙ୍କ ମାତୃମାମାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଦୂତମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଭରତଙ୍କ ଚରଣ ପ୍ରସ୍ପର୍ଶ କରି, ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପୁରୋହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିଛନ୍ତି। ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।” ସେମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଷାକ ଓ ଆଭୂଷଣ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ଉପହାର ତୁମ ମାମାଙ୍କୁ ଦେଅ।” ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ତାଙ୍କ ମାମା ପାଇଁ ବିଶ୍ ଶତ କୋଟି ଧନ ଓ ଭରତ ପାଇଁ ଦଶ କୋଟି ଧନ ମିଳିଲା। ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମିତ୍ରପ୍ରେମୀ ଭରତ ଦୂତମାନୋଁକୁ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ରାମ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଅପମଙ୍ଗଳ ଘଟିଛି କି? ଧର୍ମପ୍ରେମୀ ଓ ଧର୍ମଦର୍ଶିନୀ କୌସଲ୍ୟା ମାତା, ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ରାମଙ୍କ ଜନନୀ, ସେ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ଧର୍ମଜ୍ଞା ସୁମିତ୍ରା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମାତା, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଏବଂ ମୋ ମାତା କୈକେୟୀ, ଯିଏ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ଦ୍ରୁତକ୍ରୋଧିନୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ଅହଂକାରିଣୀ, ସେ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ଏବଂ ସେ କ’ଣ କହିଛନ୍ତି?” ଭରତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଦୂତମାନେ ଆଦର ସହିତ କହିଲେ—“ଓ ପୁରୁଷଶାର୍ଥୀ, ଯାହାପାଇଁ ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କର, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶ୍ରୀଦେବୀ ସଦା ତୁମ ସହିତ ରହନ୍ତୁ। ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ରୁହ।” ଏହି ଉତ୍ତର ପାଇ ଭରତ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏବେ ପିତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯିବି, ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରି କହି ଭରତ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଓ ରାଜା, ଦୂତମାନେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି। ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି।” ଭରତଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ମାମା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୋହରେ ମୁଣ୍ଡ ଆଲିଂଗନ କରି କହିଲେ—“ଯା, ପୁତ୍ର! ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି। କୈକେୟୀ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ତାଙ୍କ ଭଳି ପୁଅ ଥିବାକୁ। ମୋ ଶୁଭେଚ୍ଛା ତୁମ ମାତା, ତୁମ ପିତା ତପସ୍ବୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଅ। ପୁରୋହିତ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଅ। ଏବଂ ତୁମ ଦୁଇ ଭାଇ ଶୂରବୀର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।” ତା’ପରେ ଭରତଙ୍କୁ ମାମା କୈକେୟ ରାଜା ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ଉତ୍ତମ କମ୍ବଳ ଓ ଚର୍ମ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହିପରି ଆଦର ସହିତ ଦୁଇ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଓ ଏକ ହଜାର ଛଉଶ ଘୋଢ଼ା ଦେଲେ। ଏହି ସହିତ ଭଲ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଆଶ୍ରିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଚରମାନେ ଭି ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଗଲେ। ତାଙ୍କ ମାମା ଏହି ସହିତ ଏଇରାବତ ଗୋତ୍ରର ମହାନ ହାତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ଦୃଢ଼ ଓ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଥିବା ଖଚ୍ଚର ଦେଲେ। ରାଜମହଳରେ ପାଳିଥିବା, ବାଘ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦନ୍ତବାନ୍, ମହାନ ଦେହ ଥିବା କୁକୁର ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମାମା ଓ ମାମାଘରକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରଥେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦୂତମାନେ ଦ୍ରୁତ ଯିବାକୁ କହିଥିବା ଏବଂ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖା ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ, ଘୋଢ଼ା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ନିଜ ନିବାସ ଛାଡ଼ି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଭରତ ନିଜ ମାତା ଓ ମାମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ରଥେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏକ ଶତାଧିକ ଚକ୍ରାକୃତ ରଥ ଯୋଗାଇ, ଦାସମାନେ ଉଟ, ଗାଈ, ଘୋଢ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ଶତ୍ରୁ ଶୂନ୍ୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏବଂ ଆର୍ଯ୍ୟକ ସମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ଭଳି ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏବେ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଭରତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୂର ଯାତ୍ରାର ଗତି। ଭିତରୁ ମୁହଁ ଆଗକୁ କରି ଭରତ ରାଜମହଳ ଛାଡ଼ି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁଦାମା ନଦୀ ଦେଖି ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ପରେ ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ, ଚଞ୍ଚଳ ତୀର ଓ ପଛକୁ ବହୁଥିବା, ତରଙ୍ଗମୟ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଏଲାଧାନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପାଥର ଭରା ପଥ ଓ ଅଗ୍ନିୟମ୍, ଯେଉଁଠାରେ ତୀର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଏହି ସବୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସତ୍ୟବାନ, ପବିତ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭରତ ପାଥର ଉଠାଯାଉଥିବା ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚୈତ୍ରବନ ପ୍ରତି ଯାଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ସରସ୍ବତୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ତର ଭାରୁଣ୍ଡ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତା’ପରେ ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା, ପାହାଡ଼ ଘେରା କୁଲିଙ୍ଗ ନାମକ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ନିଜ ଅଂଗ ଶୀତଳ କରି, ଘୋଢ଼ାମାନେ ଅଲସାନ୍ତି, ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପିଇ, ପୁଣି ଯାତ୍ରା କଲେ। ତା’ପରେ ରାଜପୁତ୍ର ବିରଲ ଅତି ମହାବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ତମ ରଥରେ, ଗଗନରେ ବାୟୁ ଭଳି, ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ପାଖକୁ ଆସି, ପୂର୍ବତୀରରେ ବିଶିଷ୍ଟ ନଗର ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, କୁଟିକୋଷ୍ଠିକା ଉପରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଁଠାରୁ ସେନା ସହିତ ଧର୍ମବର୍ଧନ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭରତଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରା ଗମ୍ଭୀର, ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ ଓ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପରିବାର, ରାଜଧର୍ମ, ଏବଂ ଭାଇପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ନେଇଛି।