ଭରତ ତାଙ୍କ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ବିବରଣା କରିବା ସମୟରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେଖିଲି ଭୂମି ଫାଟି ଯାଇଛି, ଅନେକ ଗଛ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ଧୂଆଁ ଉଡ଼ୁଛି। ରାଜା ଏକ ଲୋହା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, କଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଏବଂ କଳା ଓ ପିତଳୀ ଚାମର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ହସି ହସି ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି। ରାଜା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୂତରେ ଗଧା ଯୋଡିଥିବା ରଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଲାଲ ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଧାର୍ମିକ। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଶାଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିକୃତ ଶରୀର ଥିବା ଏକ ଦୂର୍ଗା ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଛି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାତିକୁ ଦେଖିଲି; ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆମେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ—ମୁଁ, ରାଜା କିମ୍ବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏକ ଲୋକ ଯଦି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗଧା ଯୋଡିଥିବା ରଥରେ ଯାଉଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ମଶାନ ଚିତାର ଧୂଆଁ ଦେଖିଥାଏ। ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ତୁମକୁ ଆଦର କରିପାରୁନି; ମୋ ଗଳା ଶୁଷ୍କ ଅନୁଭବ ହେଉଛି, ମନ ଅଶାନ୍ତ। ମୁଁ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନି, ତଥାପି ଭୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ମୋ ଶବ୍ଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋ ଛାୟା ମନ୍ଦ। ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରତି ଅପ୍ରୀତି ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯଦିଓ ତାହାର କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନି; ଏହି ଅପଶକୁନ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ଏହାର ଅନେକ ରୂପ ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ପରିଣାମ ଭାବି, ମୋ ହୃଦୟରୁ ଭୟ ଯାଉନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ଅବୁଝ ଦେଖାକୁ ଚିନ୍ତା କରି। ଏହି ସମୟରେ, ଭରତ ଏହି ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ବିବରଣା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଭବ୍ୟ ରାଜସଦନ ଓ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦୁର୍ଗମ ଖାଲି ଅତିକ୍ରମ କରି। ସେମାନେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭରତଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା କରି, ଆଦର ପାଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁଜାରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଉ, ଦୂତିଆ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ତୁମେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଶାଡ଼ି ଓ ଅଳଙ୍କାର ଗ୍ରହଣ କର, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭରତ, ଏବଂ ଏହି ଉପହାର ତୁମ ମାମାକୁ ଦିଅ। ରାଜା ତୁମ ମାମା ପାଇଁ ବିଶ କୋଟି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଦଶ କୋଟି। ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭରତ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ଉପରେ ସ୍ନେହ ରଖି, ଦୂତମାନେ ଉପରେ ଆଦର ଦେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ରାମ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କୌଣସି କ୍ଷତି ହୋଇଛି କି? ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କୌଶଲ୍ୟା, ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଓ ଧର୍ମ ଦେଖିପାରିବା, ରାମଙ୍କ ଜନନୀ, ଅସୁସ୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି କି? ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ସୁମିତ୍ରା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ମା, ମଧ୍ୟମ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅସୁସ୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି କି? ମୋ ମା କୈକୟୀ, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାଶୀଳ, ଦ୍ରୁତକ୍ରୋଧୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ, ଗର୍ବିତ, ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି—ସେ ମୋତେ କଣ କହିଛନ୍ତି? ଭରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଦୂତମାନେ ଆଦର ଭରା କଥା କହିଲେ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରୁଛ, ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଅଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଫଳ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି, ତୁମର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ। ଦୂତମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭରତ ଉତ୍ତର କଲେ—ମୁଁ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇବି; ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରେ, ଭରତ ଦୂତମାନେ ଉପରେ ଆଦର ଦେଇ, ତାଙ୍କ ମାମା ଓ ମାମାବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ଦୂତମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରୁ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି; ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ମୁଁ ପୁନଃ ଆସିବି।” ଭରତଙ୍କ କଥାରେ, ମାମାବାପା ଭଲ କଥା କହି, ରଘୁବଂଶୀ ଭରତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—“ଯାଉ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; କୈକୟୀ ଏପରି ପୁଅ ପାଇଁ ଧନ୍ୟ। ମୋ ଶୁଭେଚ୍ଛା ତୁମ ମା ଓ ତୁମ ପିତା, ତପସ୍ୱୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କର। ପୁଜାରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ତୁମ ଦୁଇ ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇବା।” ଏହିପରେ, କୈକୟୀଙ୍କ ମାମା ଭରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ଭଲ କମ୍ବଳ ଓ ଚମଡ଼ ଦେଲେ। କେକୟ ରାଜା ଭରତଙ୍କୁ ଦୁଇ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ ଶୋଳ ଶହ ଘୋଡ଼ା ଉପହାର ଦେଲେ। ଘୋଡ଼ାର ମାଲିକ ଭରତଙ୍କୁ ନିର୍ବିକାର ଓ ନିର୍ବିକ୍ରମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଲେ। ମାମା ଏଇରାବତ ଗୋତ୍ରର ହାତୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶୋଭାମୟ, ଶୀଘ୍ର ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁଲ୍ ଦେଲେ। ସେ ରାଜପାଳିତ ଶୁନା, ବାଘର ଶକ୍ତି ଓ ଦନ୍ତ ଥିବା, ବଡ଼ ଆକୃତିର ଶୁନା ଦେଲେ। ଭରତ ତାଙ୍କ ମାମାବାପା ଓ ମାମାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶତୃଘ୍ନ ସହ ରଥରେ ବସି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦୂତମାନେ ଦେଇଥିବା ଉତ୍ସୁକତା ଓ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନର ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ନିଜ ଗୃହରୁ ମନ୍ୟଷ୍ୟ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହ ବାହାରି, ଭବ୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜପଥକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭରତ ଅନ୍ତର୍ନଗର ଦେଖି, ଅବିରୋଧ ଭାବରେ ଏହି ଭବ୍ୟ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମା ଓ ମାମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶତୃଘ୍ନ ସହ ରଥରେ ବସି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶତାଧିକ ଚକ୍ର ଥିବା ରଥ ଯୋଡ଼ି, ଦାସମାନେ ଉଠ, ଗାଁଠି, ଘୋଡ଼ା ଓ ମୁଲ୍ ଉପରେ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆର୍ଯ୍ୟକ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତୃଘ୍ନ ସହ ଭରତ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରୁ ବାହାରିବା ପରି ଗୃହରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।